Podcast EP140 : โรคจากการทำงาน & พิษวิทยา ตอนที่ 3 🧠🔥 (แจกไฟล์ Presentation 59 หน้า)

https://drive.google.com/file/d/1iDUF... ⏱️ 1. ทบทวน: ระยะเวลาการได้รับสาร (Exposure) vs การเกิดพิษ (Toxicity) ความรุนแรงของสารพิษไม่ได้ขึ้นอยู่กับชนิดของสารเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ "ปริมาณ" และ "ระยะเวลา" ที่เราสัมผัสด้วยครับ: • แบบเฉียบพลัน (Acute): ได้รับสารปริมาณมากในครั้งเดียว หรือภายในเวลาไม่เกิน 24 ชั่วโมง อาการแสดงออกทันทีและอาจรุนแรงถึงชีวิต • แบบกึ่งเฉียบพลัน (Subacute): ได้รับสารปริมาณน้อยติดต่อกันเป็นเวลา 1 เดือนหรือน้อยกว่า • แบบกึ่งเรื้อรัง (Subchronic): ได้รับสารปริมาณน้อยติดต่อกันเป็นเวลา 1-3 เดือน • แบบเรื้อรัง (Chronic): ได้รับสารปริมาณน้อยติดต่อกัน ยาวนานเกิน 3 เดือนขึ้นไป ซึ่งมักพบได้บ่อยจากสภาพแวดล้อมการทำงานผ่านทางระบบหายใจ ส่งผลให้เกิดความผิดปกติในระยะยาว เช่น การก่อมะเร็ง (Carcinogenicity) หรือการก่อกลายพันธุ์ของเซลล์ (Mutagenicity) 🧫 2. ระดับความรุนแรงเมื่อ "เซลล์" ถูกสารพิษโจมตี (Cell Injury) เมื่อสารเคมีพุ่งตรงเข้าทำลายเซลล์ของอวัยวะต่าง ๆ ความเสียหายจะถูกแบ่งออกเป็น 2 ระดับเด็ดขาด: 1. Reversible Cell Injury (เซลล์เสื่อมสภาพแต่ฟื้นฟูได้): เป็นการบาดเจ็บที่เซลล์เปลี่ยนแปลงไป เช่น เกิดการบวมของไมโตคอนเดรีย แต่ถ้าเรานำสิ่งกระตุ้นหรือสารพิษนั้นออกไปจากร่างกาย เซลล์จะสามารถซ่อมแซมและกลับคืนสู่สภาพปกติได้ 2. Irreversible Cell Injury (เซลล์ตาย ย้อนกลับไม่ได้): สารพิษมีความรุนแรงมาก หรือสะสมต่อเนื่องจนเซลล์ตาย (Cell Death) ซึ่งรูปแบบการตายแบ่งเป็น: • Necrosis (การตายเน่า): เยื่อหุ้มเซลล์แตกออก เอนไซม์ไหลมาสลายโปรตีนภายในเซลล์ มักเกิดจากการเป็นโรคหรือได้รับอันตรายจากสารเคมีรุนแรง และ ทำให้เกิดการอักเสบ (Inflammation) ต่อเนื้อเยื่อรอบข้าง • Apoptosis (การย่อยสลายตัวเอง): เริ่มจาก DNA ในนิวเคลียสเสียสภาพ เซลล์จะทำลายตัวเองแตกเป็นชิ้นเล็ก ๆ โดยไม่มีความผิดปกติของเยื่อหุ้มเซลล์ และไม่เกิดการอักเสบ 🏢 3. เปิดโปง "4 อวัยวะเป้าหมายหลัก" ที่มักถูกทำลายจากการทำงาน สารเคมีแต่ละชนิดมีความจำเพาะต่ออวัยวะไม่เหมือนกัน โดยระบบที่มักเกิดพิษบ่อยที่สุดคือ ระบบประสาทส่วนกลาง รองลงมาคือระบบเลือด ตับ และไต: 🧠 A. ความเป็นพิษต่อระบบประสาท (Neurotoxicity) สารพิษจะเข้ารบกวนการทำงานของสารสื่อประสาท (Neurotransmitter) หรือขัดขวางการไหลของโซเดียม-โปแตสเซียมผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้สัญญาณไฟฟ้าสมองผิดปกติ • สารเคมีตัวร้าย: ยาฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนฟอสเฟต (ยับยั้งเอนไซม์สลายสารสื่อประสาท), สารเฮกเซน (Hexane) ทำลายเส้นแอกซอน, โลหะหนักจำพวกตะกั่ว (ทำลายปลอกไมอีลินหุ้มเส้นประสาท) • อาการ: ความจำเสื่อม, มึนงง, กล้ามเนื้ออ่อนแรง, ชัก หรือเป็นอัมพาต 🩸 B. ความเป็นพิษต่อระบบเลือด (Hematotoxicity) สารพิษเข้าไปขัดขวางการทำงานหรือลดปริมาณของเซลล์เม็ดเลือดที่ผลิตจากไขกระดูก • สารเคมีตัวร้าย: เบนซีน (Benzene) สารเคมีอุตสาหกรรมยอดฮิตที่มีผลทำลายเกล็ดเลือด และก่อมะเร็งเม็ดเลือดขาว (Leukemia) • อาการ: เกิดภาวะโลหิตจาง (Anemia) ขนส่งออกซิเจนได้ลดลง หรือถ้าเกล็ดเลือดต่ำเกินไป (Thrombocytopenia) จะทำให้เลือดไหลไม่หยุด 🧪 C. ความเป็นพิษต่อตับ (Hepatotoxicity) ตับคือด่านแรกที่คอยดักกรองและลดพิษของสารเคมี (Biotransformation) เลือดจากทางเดินอาหารจึงวิ่งผ่านตับก่อนเสมอ ตับจึงรับศึกหนักและเสี่ยงภัยที่สุด • สารเคมีตัวร้าย: คาร์บอนเตตระคลอไรด์ (Carbon tetrachloride), สารหนู (Arsenic) และแอลกอฮอล์ • อาการ: เซลล์ตับตาย, โรคไขมันพอกตับ (Fatty Liver), ภาวะคั่งน้ำดีจนตัวเหลืองตาเหลือง (Cholestasis), เกิดพังผืดจนตับแข็ง (Cirrhosis) และกลายเป็นมะเร็งตับในที่สุด 🚽 D. ความเป็นพิษต่อไต (Nephrotoxicity) ไตทำหน้าที่กรองของเสียและขับปัสสาวะ เมื่อได้รับสารพิษ หลอดเลือดไตจะหดตัวทำให้อัตราการไหลของเลือดไปไตน้อยลง ส่งผลให้เนื้อเยื่อไตขาดเลือดและสูญเสียการทำงาน สารที่มีประโยชน์อย่างโปรตีนหรือกลูโคสจึงหลุดรอดมาปนในปัสสาวะ • วิธีการเช็กสุขภาพไต: ตรวจปัสสาวะเพื่อดูโปรตีน/น้ำตาล และตรวจเลือดดูค่า BUN (ยูเรียไนโตรเจน) และ Creatinine (ครีเอตินินจากกล้ามเนื้อ) หากค่าสองตัวนี้สูงกว่าปกติ แสดงว่าไตเริ่มกรองของเสียไม่ได้แล้วครับ 📢 สรุปจาก Safety Hub Thailand ในการทำงานเราอาจสัมผัสสารเคมีแบบ "เรื้อรัง" คือปริมาณน้อย ๆ แต่ติดต่อกันเกิน 3 เดือนโดยไม่รู้ตัว กว่าจะแสดงอาการอวัยวะเป้าหมายภายใน เช่น ตับ ไต หรือสมอง ก็อาจถูกทำลายจนเซลล์ตายแบบย้อนกลับไม่ได้ (Necrosis) ไปเรียบร้อยแล้ว การตรวจสุขภาพประจำปีตามปัจจัยเสี่ยง (เช่น การเจาะเลือดดูเอนไซม์ตับ AST/ALT หรือตรวจปัสสาวะดูการทำงานของไต) จึงเป็นเกราะป้องกันชั้นดีที่ช่วยเตือนเราก่อนสายเกินไปครับ! 👷‍♂️💚 #SafetyHubThailand #พิษวิทยา #โรคจากการทำงาน #อวัยวะเป้าหมาย #TargetOrgans #เซลล์บาดเจ็บ #ความเป็นพิษต่อตับ #ความเป็นพิษต่อไต #จปวิชาชีพ #SafetyFirst #OccupationalHealth 📌 ช่องทางการติดตาม (ห้ามพลาด!) ✅ Facebook: Safety Hub Thailand https://www.facebook.com/profile.php?... 🎬 YouTube: Safety Hub Thailand    / @safetyhubthailand   🔥 ฝากกดไลค์ กดแชร์ และที่สำคัญ! "กดกระดิ่ง" แจ้งเตือนไว้ด้วยนะครับ เพื่อให้คุณไม่พลาดในตอนถัดไป