Ödemiş Birgi'de İmam Birgivi hazretlerini Kabrini Ziyaretimiz

Birgili Mehmed Efendi’nin tam adı Mehmed b. Pîr Ali b. İskender’dir. 27 Mart 1523 tarihinde Balıkesir’de dünyaya gelmiştir. Babası Pîr Ali Efendi Balıkesir’de müderrislik yapan, zaviye ashabından âlim bir kişidir. Birgili’nin üç oğlu vardı. Bunlardan Mehmed Halîm küçük yaşta Birgi’de vefat etmiştir. Birgili’nin soyunu devam ettiren oğullarından büyük olanı Mustafa Efendi, diğer oğlu ise Şeyh Fazlullah Efendi’dir. Mustafa Efendi’nin oğlu olan tezkire yazarı Riyâzî Mehmed Efendi ile Şeyh Fazlullah Efendi’nin oğlu olan şair, Kazasker İsmetî Mehmet Efendi meşhur torunlarıdır. İsmetî’nin çok hacimli olmayan bir Divan’ı bulunup Haluk İpekten tarafından yayımlanmıştır İlk tahsilini babasının yanında yapmış, ondan Arapça öğrenmiş, mantık ve bazı ilimleri okumuştur. Daha sonraki tahsillerine ise İstanbul’daki medreselerde Küçük Şemseddin Efendi, Ahîzâde Mehmed Efendi, Kızıl Molla veya Abdurrahman Efendi lakaplarıyla tanınan Abdurrahman bin Seydi Ali Efendi gibi tanınmış âlimlerden ders görerek devam etmiştir. Abdurrahman Efendi’den icazet alarak müderrislik payesini almış ve bir süre değişik medreselerde müderrislik yapmıştır. Birgili, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Edirne’de kassâm-ı askerî (Yeniçeri Ocağına mensup birisinin vefatından sonra, o kişinin terekelerine ait işlerle uğraşan memura verilen ad) görevinde bulunmuştur. Edirne’deki kassâmlık görevinden ayrıldıktan sonra İstanbul’a dönmüş ve bir daha devlet memurluğunda bulunmamıştır. İstanbul’a gelen, her şeyden elini eteğini çekip ibadete yönelen Birgili, tasavvufa intisap ederek Şeyh Abdullah Karamânî’ye mürit olmuştur. Birgi’de doğan, Sultan II. Selim’in hocası Ataullah Efendi ile yakın dostluğu olan Birgili Mehmed Efendi, Ataullah Efendi’nin memleketi Birgi’de yaptırdığı yeni medresenin başına geçmiş ve ömrünün sonuna kadar burada görev yapmıştır. Bu sebepten ötürü de “Birgili” adıyla meşhur olmuştur. Birgili Mehmed Efendi’nin İzmir’in Ödemiş ilçesinin bir kasabası olan Birgi’ye geliş tarihinin 971/1564 olduğu tahmin edilmektedir. Birgili Mehmed Efendi hurafelerden arındırılmış, kaynağını Kur’an ve sünnetten alan bir İslâm’ı halka anlatmayı şiar edinmiştir. Yazdığı risalelerde para ile Kur’an okutulmasına, herhangi bir ibadet karşılığında ücret alınmasına karşı çıkmıştır. Ebussu’ûd Efendi, Kadı Bilalzâde gibi devrin tanınmış âlimlerine karşı İnkâzü’l-Hâlikîn, Seyfü’s-Sârim, İkâzü’n-Nâ’imîn ve İfhâmü’l-Kâsırîn gibi risaleler hâlinde reddiyeler yazmıştır. 52 yaşında iken 981/1573 yılında İstanbul yolculuğuna çıktığı esnada veba salgınından dolayı vefat etmiştir. Cenazesi Birgi’ye getirilerek defnedilmiştir. Kabri, Birgi’de rivayete göre kendi eliyle diktiği büyük bir servi ağacının dibinde bulunmaktadır. Birgili Mehmed Efendi’nin eserlerini Türkçe ve Arapça olmak üzere ikiye ayırmak gerekir. Birgili Mehmed Efendi ve eserlerini konu alan, kitap ve tez olmak üzere, çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Birgili’nin mektupları ve fetvaları dışında dört Türkçe eseri vardır.