مصاحبه تلویزیونی مرتضی مطهری پیرامون جمهوری اسلامی - فروردین ۱۳۵۸- ۱

علی پایا (۱۳۳۲-) در مصاحبه‌ای دو قسمتی پیش از همه‌پرسی جمهوری اسلامی از مرتضی مطهری در مورد اشکالات مفهومی جمهوری اسلامی می‌پرسد. مواردی که هنوز با گذشت نزدیک به چهار دهه به قوت خود باقی است. این پرسش‌ها بازگویی مقاله‌ انتقادی مصطفی رحیمی (۱۳۸۱-۱۳۰۵) در روزنامه‌ی آیندگان («چرا با جمهوری اسلامی مخالفم» ۲۵ دی ماه ۱۳۵۷) است. پرسش‌هایی از قبیل این‌که آیا راه حلی برای رفع تعارض جمهوریت با ولایت فقیه وجود دارد؟ (مطهری در پاسخ می‌گوید اصلا تعارضی نیست که بخواهیم راه‌حلی برای آن پیدا کنیم). یا این پرسش که حکومت اسلامی آیا به حکومت روحانیان تبدیل نخواهد شد؟ و یا این‌که وقتی آیت‌الله خمینی با تعبیر «جمهوری دموکراتیک اسلامی» مخالفت کرد و تلویحا منظور ایشان این بود که جمهوری در ایران با دموکراسی‌های غربی تفاوت دارد، آن‌گاه تفاوت جمهوری اسلامی با دموکراسی‌ها و آزادی‌های رایج در دنیا چیست؟ و یا این‌که با فقهی که ریشه در ۱۴۰۰ سال قبل دارد چگونه می‌توان جامعه‌ی پیچیده‌ٔ مدرن را اداره کرد؟