ហេតុអ្វី បានព្រះគវម្បតិ បិទព្រះភ័ក្ត្រ? សូមរីករាយស្តាប់ប្រវត្តិព្រហមហាថេរៈ/ យោ ឥទ្ធិយា សរភុំ អ...

ថ្ងៃនេះ សូមនាំបងប្អូនយើងស្គាល់ព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ ដែលស្រុកខ្មែរយើងនិយមសាងរូបលោកឡើង ទុកជាទីសក្ការៈគោរពបូជា មានព្រះនាមថា ព្រះគវម្បតិ ឬហៅក្លាយថា ព្រះគវម្បតិ៍ ឬព្រះខ្វាម ។ល។ ចំពោះសិល្បៈនៃការសាងរូបព្រះថេរៈអង្គនេះ ច្រើនសាងបិទព្រះភ័ក្ត្រ ឬបិទមុខ មានជាយ័ន្តក៏មាន មានជាបដិមាសាងពីនេះ ពីនោះក៏មាន ។ អ្នកមានជំនឿគេជឿថា សាងរូបលោកទៅ ទុកគោរពបូជាអាចចៀសផុតពីអន្តរាយច្រើនយ៉ាង ទៅតាមជំនឿរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ សូម្បីនៅក្នុងគាថាព្រះអរហន្ត៨ទិស ក៏មានព្រះគវម្បតិនៅទិសពាយព្យផងដែរ (ពាយព្វេ ច គវម្បតិ) ។ ចំពោះរឿងរ៉ាវនេះដោយមានប្រវត្តិថា ព្រះគវម្បតិបានសម្តែងប្ញទ្ធិ បញ្ឈប់ទឹកទន្លេសរភូ នៅក្រុងសាកេតបាន (ក្រុងសាកេតនេះហើយ នៅក្នុងរឿងសាសនាព្រាហ្មណ៍ហៅថា ក្រុងអយុធ្យា ដែលជាក្រុងរបស់ព្រះរាម ក្នុងរឿងរាមាយណៈ ឬរឿងរាមកេរ្តិ៍) ។ ទីក្រុងសាកេតសាងឡើងនៅជាប់មាត់ទន្លេសរភូ ដូចក្រុងភ្នំពេញយើង នៅជាប់ទន្លេចតុម្មុខចឹងដែរ ។ កាលណោះ មានទឹកទន្លេប៉ោងឡើង ជារលកខ្លាំង បោកបក់ដូចជារលកយក្សស៊ូណាមីចឹង ព្រះគវម្បតិបានអធិដ្ឋានប្ញទ្ធិ ឲ្យទឹកនោះ នៅនឹងថ្កល់ ដូចជាភ្នំយ៉ាងដូច្នោះ ។ ដំណើរនេះ ទើបបោរាណាចារ្យ និយមសាងរូបលោកឡើង ជាបិទព្រះភ័ក្ត្រជាតំណាងក្នុងការសម្តែងប្ញទ្ធិរបស់លោក ដោយត្រូវអារាធនាគាថា ដែលព្រះពុទ្ធសរសើរគុណលោក មកសូត្រសេកបញ្ចុះក្នុងបដិមាតំណាងដល់លោក ចំនួន ១០៨ ជាដើម គាថានោះគឺ យោ ឥទ្ធិយា សរភុំ អដ្ឋបេសិ សោ គវម្បតិ អសិតោ អនេជោ តំ សព្វសង្គាតិគតំ មហាមុនិំ ទេវា នមស្សន្តិ ភវស្ស បារគុំ។ ដូច្នេះ សូមនាំរឿងទាំងស្រុង ដែលគាថាបាលីសរសើរព្រះគវម្បតិ មានក្នុងបិដក ខុទ្ទកនិកាយ លេខ ៥៦ ទំព័រ ១៤៧ ឯរឿងរ៉ាវទាំងស្រុង និងសេចក្តីអធិប្បាយគាថា មានក្នុងអដ្ឋកថាថេរគាថា បរមត្ថទីបនី ជាគ្រឿងអាង ដូចតទៅ៖ អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ វិមុត្តិសុខំ បដិសំវេទេន្តោ សាកេតេ វិហរតិ អញ្ជនវនេ។ល។ កាលព្រះគវម្បតិ បានសម្រេចព្រះអរហន្តហើយ សោយវិមុត្តិសុខនៅ ក្នុងព្រៃអញ្ជ័ន ក្រុងសាកេត ។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រមដោយព្រះភិក្ខុសង្ឃ ជាច្រើនអង្គបាននិមន្តយាងទៅកាន់ក្រុងសាកេត ហើយគង់នៅក្នុងវត្តព្រៃអញ្ជ័ន ឯសេនាសេនៈក្នុងទីនោះ មិនល្មមគង់នៅ ។ ភិក្ខុជាច្រើនអង្គ បាននាំគ្នាទៅសឹងលើដីខ្សាច់ មាត់ទន្លេសរភូ ជិតវត្តនោះឯង ។ គ្រានោះ មានទឹកជំនន់ (ដូចទឹករលកស៊ូណាមីចឹង) កើតក្នុងពាក់កណ្តាលយប់ ពួកសាមណេរនាំគ្នាស្រែកសំឡេងខ្លាំងៗ ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបហេតុនោះហើយ ទ្រង់ប្រើព្រះគវម្បតិថា ម្នាលគវម្បតិ ចូរទៅសង្កត់ទឹកជំនន់ទុក ធ្វើឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយនៅជាសប្បាយ ។ ព្រះគវម្បតិទទួលព្រះតម្រាស់ថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ ហើយសង្កត់ក្រសែទឹកឲ្យឈប់ ដោយកម្លាំងប្ញទ្ធិ ទឹករលកជំនន់នោះឈប់នឹងថ្កល់ដូចកំពូលភ្នំ នៅពីចំងាយតែម្តង ។ ចាប់តាំងពីនោះមក អានុភាពរបស់ព្រះគវម្បតិ បានល្បីរន្ទឺប្រាកដក្នុងលោក ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទតព្រះនេត្រឃើញព្រះគវម្បតិគង់កណ្តាលពួកទេវបរិស័ទ (គឺពួកទេវតាអង្គុយចោមរោមស្តាប់លោក) ហើយសម្តែងព្រះធម៌ ទើបទ្រង់សរសើរព្រះគវម្បតិ ដើម្បីប្រកាសគុណរបស់លោក ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកបាន ត្រាស់គាថាថា ៖ យោ ឥទ្ធិយា សរភុំ អដ្ឋបេសិ សោ គវម្បតិ អសិតោ អនេជោ តំ សព្វសង្គាតិគតំ មហាមុនិំ ទេវា នមស្សន្តិ ភវស្ស បារគុំ។ ភិក្ខុណា បញ្ឈប់ទន្លេសរភូ ដោយឫទ្ធិបាន ភិក្ខុនោះ គឺគវម្បតិ ជាអ្នកមិនអាស្រ័យ មិនញាប់ញ័រ (ដោយតណ្ហា និងទិដិ្ធ) ទេវតាទាំងឡាយ តែងនមស្ការនូវព្រះថេរៈ នោះថា ជាមហាមុនី ជាអ្នកកន្លងនូវសង្គធម៌ទាំងពួង ជាអ្នកដល់នូវត្រើយនៃភព ។ ព្រះអដ្ឋកថានៃខុទ្ទកនិកាយ ថេរគាថា ឈ្មោះ បរមត្ថទីបនី បានខៃពន្យល់អត្ថន័យនៃគាថានេះថា ៖ តត្ថ ឥទ្ធិយាតិ អធិដ្ឋានិទ្ធិយា។ ល។ ឋបេសិ។ បណ្តាបទទាំងនោះ បទថា ឥទ្ធិយា (ដោយប្ញទ្ធិ) បានដល់ ប្ញទ្ធិដែលសម្រេចដោយអធិដ្ឋាន ។ បទថា សរភុ បានដល់ ទន្លេដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះថាសរភូ តាមដែលគេហៅក្នុងលោកនេះ ។ បទថា អដ្ឋបេសិ (បញ្ឈប់) សេចក្តីថា បង្គាប់មិនឲ្យទឹកហូរ គឺឲ្យហូរត្រឡប់ ឲ្យតាំងនៅក្នុងរលកទឹកធំដូចកំពូលភ្នំ ។ អសិតោតិ នសិតោ, ។ល។ ភវស្ស បារគុំ។ បទថា អសិតោ កាត់បទជា ន សិតោ ប្រែថា មិនជាប់នៅ គឺវៀរចាកកិលេសដែលជាទីអាស្រ័យ គឺតណ្ហានិងទិដ្ឋិ មិនចងរឹតដោយកិលេសជាគ្រឿងចងរឹតណាៗ ព្រោះដកសំយោជនៈពោលគឺកិលេសជាគ្រឿងចងរឹតទាំងអស់បាន ពួកទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ នាំគ្នានមស្ការថ្វាយបង្គំព្រះគវម្បតិ អ្នកមានឈ្មោះថា មិនញាប់ញ័រ ព្រោះមិនមានកិលេសជាគ្រឿងញាប់ញ័រទាំងឡាយ ជាអ្នករួចផុតគ្រឿងព័ន្ធទាំងពួងនោះ គឺអ្នកដូច្នោះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកផុតសង្គធម៌គឺគ្រឿងព័ន្ធទាំងពួង ព្រោះរួចផុតកន្លងធម៌ជាគ្រឿងព័ន្ធគឺ រាគៈ ទោសៈ មោហៈ មានៈ និងទិដ្ឋិ បានហើយតាំងនៅឈ្មោះថា មហាមុនី ព្រោះជាមុនី អ្នកអសេក្ខៈ ឈ្មោះថា ជាអ្នកដល់ត្រើយនៃភព ព្រោះដល់ព្រះនិព្វាន ដែលជាត្រើយនៃភព សូម្បីទាំងអស់ ផ្សេងដោយកាមភព និងកម្មភពជាដើម ។ ទេវា នមស្សន្តីតិ ទេវាបិ ឥមស្សន្តិ, បគេវ ឥតរា បជាតិ។ បទថា ទេវា នមស្សន្តិ សេចក្តីថា សូម្បីទេវតាទាំងឡាយ តែងនមស្ការថ្វាយបង្គំព្រះគវម្បតិទៅហើយ មិនបាច់ពោលទៅថ្វីដល់មនុស្សលោក ។ លោកគ្រូ មហាធម្មភណ្ឌាគារិក វ៉ាន់ ចាន់សារ៉ែន សូមអរគុណ