"Më varrosni në Kaninë"Amaneti i Ismail Qemalit.Kanina një mozaik i historisë shqiptare.

Në emisionin Autokton të autores Anila Ahmataj u trajtua historiku i Kaninës dhe kështjellës së saj. E ngritur mbi një kodër dominuese, në zemër të Labërisë, kështjella e Kaninës ka qenë një roje e heshtur e kohërave. Për më shumë se dy mijë vjet, ajo ka parë civilizime që ngrihen dhe bien, ka dëgjuar këngët e fitores dhe ofshamat e pushtimit. Mbi këta gurë, historia shqiptare është shkruar me gjak, krenari dhe qëndresë. Në shekullin e IV para erës sonë, Kanina njihej si një nga vendbanimet ilire më të organizuara në jug të Ilirisë. Fisi i amantëve, që mbante nën kontroll luginën e Shushicës dhe vijën bregdetare, ndërtoi këtu një pikë kyçe strategjike dhe ekonomike. Gërmimet arkeologjike kanë zbuluar shtresa të jetës së pandërprerë që nga lashtësia, duke dëshmuar për një qendër që lidhej me rrjetet tregtare të Adriatikut dhe më tej.” Shekujt kaluan, dhe nën hijen e Perandorisë Bizantine, Kanina rifiton rëndësi. Rreth shekullit të gjashtë, gjatë sundimit të perandorit Justinian, kalaja rindërtohet dhe përforcohet me mure të reja, për t’u bërë pjesë e një zinxhiri mbrojtës ndaj sulmeve nga veriut dhe lindja. Gurët e gdhendur me kujdes, teknika e ndërtimit dhe rrënojat e një kishe të hershme, tregojnë një epokë ku feja, pushteti dhe mbrojtja bashkëjetonin brenda mureve të kalasë. Në shekujt XIII dhe XIV, Kanina bëhet pjesë e Principatës së Arbërit. Nën sundimin e Karl Topisë, kalaja përjeton një tjetër lulëzim. Pikërisht këtu, për një kohë, jetoi Mbretëresha Jelena e Anzhuinëve, një grua me ndikim të fortë në jetën politike të kohës.Kronikat e mesjetës e përmendin kalanë si një seli princërore, me oborr, mbrojtje dhe kulturë të zhvilluar, një qendër ku bashkoheshin ndikimet perëndimore dhe ato lindore. Në shekullin XIII, Kanina hyn në faqet e historisë europiane. Pikërisht këtu, në këtë kala, vendoset Jelena e Anzhuinëve, bashkëshortja e mbretit Karl Topia, një ndër figurat më të rëndësishme të Mesjetës shqiptare. Jelena ishte më shumë sesa një mbretëreshë: një grua e arsimuar, me ndikim politik, e cila përfaqësonte lidhjen mes principatës arbërore dhe fuqive perëndimore të kohës. Banimi i saj në Kaninë nuk ishte rastësor, kjo kala ofronte siguri, strategji dhe simbolikë. Shekuj më pas, Kanina do të lidhet me një tjetër emër të madh: Gjergj Arianiti, bashkëluftëtar i Skënderbeut dhe një nga figurat më të respektuara të kohës. Kjo zonë ka qenë gjithnjë një urë lidhëse mes krahinave, një strehë për qëndresën dhe mendimin e lirë. Pak më herët, në fund të shekullit XIX, një emër tjetër i madh lidhet me Kaninën: Ismail Qemali.Kjo zonë u bë vatër patriotizmi, dijesh dhe përpjekjesh për të rilindur një komb të tërë.”Njeriu që ngriti flamurin më 28 Nëntor 1912, Ismail Qemali, ka rrënjë të thella në këtë tokë. Familja e tij ka ndikuar fuqishëm në formimin e tij patriotik dhe në përgatitjen për rrugën e vështirë të shtetformimit. Në shekujt XIX dhe XX, Kanina u bë vatër e mendimit të lirë. Këtu lindi dhe veproi një brez i tërë arsimtarësh dhe patriotësh, që themeluan shkolla, përhapën gjuhën shqipe dhe edukuan breza me frymën e kombit. Por lavdia e Kaninës nuk përfundon në Mesjetë. Në vitin 1920, gjatë Luftës së Vlorës banorët e Kaninës u rreshtuan pa hezitim përkrah patriotëve shqiptarë. Ata luftuan për tokën e tyre, për flamurin, për Shqipërinë. Banorët e Kaninës, burra e gra, kontribuan në mënyrë aktive në këtë betejë për çlirim kombëtar. Kështjella e Kaninës nuk është thjesht një monument i kohës së shkuar. Ajo është kujtesa e gjallë e një populli që ka luftuar për të jetuar i lirë. E ndërtuar nga ilirët, ripunuar nga bizantinët, banuar nga mbretër dhe princër arbër, e përdorur nga patriotët. Kanina është një mozaik i historisë shqiptare. Një fener mbi Labëri, që ende ndriçon.” Kaninës nuk i mjafton kalaja për të treguar historinë e saj. Fshati vetë është një muze i gjallë, ku çdo rrugicë, çdo gur, çdo portë, ruan një kujtim dhe një rrëfim.” “Në këtë vend, ku koha duket se ka ndaluar, gjenden rrënojat e kishave të vjetra paleokristiane dhe strukturat e xhamive karakteristike osmane. Ato janë dëshmi të bashkëjetesës ndërfetare dhe të historisë së ndërlikuar të këtij vendi, ku feja nuk ka ndarë, por ka bashkuar. Rrugët e ngushta prej kalldrëmi, të rrethuara me mure guri, përshkojnë fshatin. Shtëpitë e Kaninës, prej guri ndërtuar nga mjeshtra të zonës, janë të forta dhe me një harmoni të rrallë ndaj natyrës përreth. Subscribe në kanalin “News24 Albania” për më shumë lajme:    / news24albania   Website: https://www.balkanweb.com/ Ndiq News24 në Facebook: https://bit.ly/2K4vrI4 Ndiq News24 në Instagram: http://bit.ly/41waTOE Ndiq News24 në X:   / balkanwebcom   #news24albania #lajmeshqip #lajme #lajmifundit #News24AL #news24