De Mariavespers van Monteverdi: een meesterwerk met grote M

Claudio Monteverdi! Als u die naam nog niet kent, dan is het tijd dat u die leert kennen. Want toen hij een goeie 400 jaar geleden zijn Mariavespers publiceerde, had de wereld er een meesterwerk bij. Sander vertelt er je alles over in deze aflevering van Iedereen Klassiek! Claudio Monteverdi is een van de belangrijkste Italiaans componisten aan het einde van de 16de en het begin van de 17de eeuw. Monteverdi was een avant-gardist. Hij deed alles wat niet mocht. Zijn muziek bevatte te veel dissonanten en te veel vrijheid. Een van de bekende uitspraken van Montverdi was: ‘prima le parole e poi la musica’, dus eerst de woorden, en dan pas de muziek. En dat was tegen de regels van de kunst. Veruit zijn bekendste werk zijn De Mariavespers. De Mariavespers, daarin hoor je het woord ‘Maria’ en ‘Vespers’. Laten we beginnen bij de vespers. In de katholieke kerk, heb je verschillende gebedsmomenten op verschillende tijden van de dag. Zoals de metten om middernacht, de lauden rond zonsopgang, de priemen, de terts, de sext, de nonen, de completen en de vespers, en dat is het avondgebed. En op die vespers heeft Monteverdi zich gebaseerd voor deze muziek. Waarom dan de Mariaspers? Aha! Omdat alles hier draait rond Moeder Maria. Maria werd gezien als het geheime wapen van de contrareformatie. De contrareformatie was een reactie op het protestantisme. Dus de katholieke kerk haalde alle middelen boven om zoveel mogelijk zieltjes te winnen. En dat deed de kerk door in te spelen op visuele prikkels: de kerken kregen een monumentale architectuur, de Bijbeltaferelen werden op grote formaten geschilderd en ook de muziek moest alles en iedereen overrompelen. En dat deed Monteverdi ook in zijn Mariavespers. De Mariavespers zijn moeilijke materie omdat er zodanig veel stijlen en invloeden elkaar kruisen in deze muziek. We horen de rijke polyfonie uit de Middeleeuwen, maar evengoed een nieuwe experimentele stijl met meer vrijheid en devotie. Voor de teksten van deze vespers heeft Monteverdi uit verschillende bronnen geput, zoals de psalmen van de klassieke mis. Maar Monteverdi geeft er een extra dimensie aan door op die klassieke psalmen verschillende lagen, verschillende melodieuze lagen toe te voegen. De psalmen krijgen een enorme lading verbeeldingskracht, alsof je de muziek plots in 3D hoort. Monteverdi maakt er een kuns van om oud en nieuw met elkaar te verbinden. Of als je wil, om de brug te slaan tussen Renaissance en Barok. Het was duidelijk zijn bedoeling om het gevoel achter de de tekst bloot te leggen, en dat deed Monteverdi door te spelen met rimes en virtuoze passages. Denk aan zijn statement, ‘prima le parole e poi la musica’. Waarin de muziek zich moest afstemmen op de tekst, en niet omgekeerd. Monteverdi wist heel goed wat hij waar mee bezig was in deze Mariavespers. En hij wist ook wat de kers op de taart moest zijn. De lofzang op Maria, want het zijn tenslotte de Mariavespers. En dat is het meteen ook het langste deel uit heel dit werk… Het magnificat! Waarom zijn De Mariavespers een meesterwerk? Eerst en vooral. Montverdi heeft in de Mariavespers de functie van het katholicisme kunnen belichamen. Enerzijds straalt zijn muziek veel weelde uit, net zoals de Sint-Pietersbasiliek in Rome, anderzijds — hoe divers de uitwerking daar ook van is — Monteverdi komt altijd terug naar de essentie van waar het geloof om draait: devotie en nederigheid. Voor Maria. Het is ook een meesterwerk omdat Monteverdi met deze vespers een nieuwe periode in de muziekgeschiedenis inluidt: meer emotie, minder regels. Met andere woorden: barokke muziek. De muziek zelf is ook een complex lappendeken van verschillende teksten en uitwerkingen, van sierlijke psalmen tot instrumentale muziek, maar het is wel een van de mooiste lappendekens die we kennen. De Mariavespers zijn een meesterwerk dat u minstens één keer in uw leven live moet meegemaakt hebben, en het liefst dan nog in een geode uitvoering. Iedereen Klassiek op YouTube is een productie van Klara en het Creative Lab van VRT. Het evenement Iedereen Klassiek wordt georganiseerd door Klara i.s.m. Concertgebouw Brugge, Stad Brugge en Brugge Plus.