Newton, Einstein, Hawking ve Penrose Aynı Soruyla Boğuştu: Tanrı Evreni Kurup Gitti mi?

şekilde yaz bakalım 3 Haz Tanrı Evreni Kurup Kenara mı Çekildi? Bir saat düşün. Masanın üzerinde duruyor. Tik tak yapıyor. Her dişlisi bir diğeriyle mükemmel uyum içinde dönüyor. Yayı gerilmiş, çarkları yerli yerinde. Kimse ona dokunmuyor. Kendi kendine çalışıyor. Şimdi şunu sor: Bu saati yapan kişi hâlâ orada mı olmalı, yoksa saati kurup bıraktıktan sonra işi bitti mi? yüzyılda bir grup düşünür tam olarak bu soruyu sordu. Ve verdikleri cevap, hem dini hem bilimsel dünyayı ikiye böldü. Cevabın adı Deizmdi. Ve bugün, üç yüz yıl sonra, modern fizik bu soruyu yeniden masaya yatırıyor — bu sefer çok daha keskin aletlerle. Başlangıçta Bir Saat Vardı Isaac Newton, 1687 yılında Principia Mathematica'yı yayımladığında dünya değişti. Gezegenlerin hareketi, yerçekimi, hareket yasaları — hepsi matematiksel formüllerle açıklanabiliyordu. Evren artık gizemli, öngörülemeyen, mucizelerle dolu bir alan değil; işleyen, hesaplanabilir, tahmin edilebilir bir makineydi. Newton'un kendisi dindar bir insandı. Tanrı'nın varlığına kesinlikle inanıyordu. Ama kendi keşifleri onu tuhaf bir köşeye sıkıştırdı. Eğer her şey yasalara göre işliyorsa, Tanrı bu yasaları koymuş ve sonra ne yapıyor? Newton'un cevabı ilginçti: Tanrı arada sırada müdahale ediyor, evrenin dengesini koruyor, gezegenlerin yörüngelerini zaman zaman düzeltiyor. Yani Tanrı hem yaratıcı hem de sürekli aktif bir bakıcı. Ama Newton'un çağdaşları buna inanmadı. Gottfried Wilhelm Leibniz, Newton'a doğrudan itiraz etti. Eğer Tanrı gerçekten mükemmel bir yaratıcıysa, dedi Leibniz, baştan mükemmel bir evren yaratırdı. Arada sırada "tamir" etmesi gerekmez. Tamir gerektiren bir evren, kusurlu bir evrendir. Kusurlu bir evren ise kusurlu bir yaratıcıya işaret eder. Bu argüman sıradan bir teolojik tartışma gibi görünebilir. Ama arkasında çok daha büyük bir soru yatıyor: Tanrı evreni yarattıktan sonra içinde mi kalıyor, yoksa dışında mı? Saatçi Tanrı: Deizmin Doğuşu yüzyılda Avrupa'da bir düşünce hareketi filizlendi. Voltaire, Rousseau, Thomas Jefferson, Benjamin Franklin — dönemin en parlak zihinleri bu hareketin içindeydi. Ve hepsinin ortak bir sorusu vardı: Tanrı varsa, bu Tanrı nasıl bir varlık? Kilise'nin anlattığı Tanrı'ya inanmıyorlardı. Dualara cevap veren, mucizeler yaratan, tarihe müdahale eden, peygamberler gönderen bir Tanrı'ya değil. Ama ateizme de geçmiyorlardı. Çünkü etraflarına baktıklarında muazzam bir düzen görüyorlardı. Evrenin bu kadar hassas, bu kadar matematiksel, bu kadar tutarlı olması tesadüf olamazdı. Sonuç olarak şu fikre ulaştılar: Tanrı evreni yarattı. Yasaları koydu. Dengeleri kurdu. Ve sonra çekildi. Artık müdahale etmiyor. Dualara cevap vermiyor. Tarihin akışını yönlendirmiyor. Evren kendi yasalarıyla işliyor — tıpkı kurulmuş bir saat gibi. Bu görüşe Deizm dendi. Ve "Saatçi Tanrı" metaforu bu düşüncenin simgesi oldu. Voltaire bu konuda son derece netti. Ona göre Tanrı'nın varlığı aklın zorunlu bir sonucuydu — evrenin bu kadar düzenli olması bir yaratıcıya işaret ediyordu. Ama bu yaratıcının insanların günlük hayatıyla ilgilendiğini, dualara kulak verdiğini, mucizeler yarattığını düşünmek saçmalıktı. Bu, saatin ustasını her sabah saatin yanına oturup tik tak sesini dinlemeye zorlamak gibiydi. Thomas Jefferson daha da ileri gitti. İncil'in bir kopyasını aldı ve içinden tüm mucize anlatımlarını, doğaüstü olayları, peygamberlikleri çıkardı. Geriye salt ahlaki öğretiler kaldı. Bu versiyon bugün "Jefferson İncili" olarak biliniyor. Jefferson'a göre İsa gerçek bir ahlak öğretmeniydi — ama su üzerinde yürümemişti. Pierre-Simon Laplace ve Tanrı'ya İhtiyaç Kalmadı 1799 yılında Fransız matematikçi ve astronom Pierre-Simon Laplace, Göksel Mekaniğin Açıklaması adlı dev eserini Napolyon'a sundu. Napolyon kitabı inceledi ve Laplace'a şunu sordu: "Bay Laplace, bu muazzam eserde Tanrı'ya hiç yer vermediniz." Laplace'ın cevabı tarihe geçti: "Efendim, bu hipoteze ihtiyacım olmadı." Bu cümle o güne kadar söylenmiş en cesur bilimsel ifadelerden biriydi. Laplace şunu söylüyordu: Güneş sisteminin hareketlerini, gezegenlerin yörüngelerini, gelecekteki konumlarını hesaplamak için Tanrı'yı denkleme koymama gerek yok. Matematik yeterli. Laplace aynı zamanda Laplace'ın İblisi adıyla bilinen düşünce deneyini ortaya attı. Diyelim ki son derece zeki bir varlık var. Bu varlık evrendeki her atomun konumunu ve hızını biliyor. O zaman bu varlık, evrenin tüm geçmişini ve geleceğini hesaplayabilir. Her şey deterministik. Her şey önceden belirlenmiş. Bu düşünce deneyi Newton fiziğinin mantıksal sonucuydu. Ve içinde rahatsız edici bir soru barındırıyordu: Eğer her şey baştan belirlenmiş ise, Tanrı'nın rolü ne? En fazından bir kez "büyük makineyi çalıştırmak" değil mi? Deizm artık sadece felsefi bir tercih değil, bilimin zorladığı bir sonuç gibi görünmeye başlamıştı.