Odcinek # 49 Awantura z mięsiarzami. Czy to jeszcze mięsiarstwo, czy już kłusownictwo ?

OCHRONA MAŁŻ obejmuje utrzymywanie istniejących populacji, renaturyzację zdegradowanych siedlisk oraz programy rozmnażania i reintrodukcji. Propagowanie wiedzy na temat małży jest jednym z najważniejszych działań na rzecz ochrony naszych ekosystemów wodnych. Małże słodkowodne występują na całym świecie i są bardzo liczne. Są też jedną z najszybciej zanikających i mało poznanych grup zwierząt na świecie, co utrudnia ich sensowną ochronę. Naukowcy zidentyfikowali właśnie zagrożenia istotne dla ochrony tych zwierząt. Małże słodkowodne należą do jednej z najbardziej zagrożonych grup organizmów na świecie. "Mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów słodkowodnych dzięki swojej zdolności do efektywnego filtrowania wody, unieczynniania zawiesin i zanieczyszczeń, dzięki czemu poprawiają nie tylko jakość wody, ale i funkcjonowanie pozostałych organizmów słodkowodnych. Pomimo powszechnego występowania i ogromnej biomasy osiąganej w naturalnych ciekach wodnych społeczeństwa zwykle niewiele o nich wiedzą. Dlatego wymieranie tych organizmów przechodzi niezauważone i należy to podkreślić. W większości rozwiniętych krajów w aktywną ochronę małży inwestuje się znaczne środki. Zastrzega się jednak to, że dzieje się to bez wystarczającego przygotowania naukowego i oceny skutków takich projektów, które nie muszą być pozytywne. Ciekawym i ciągle mało zbadanym zagadnieniem jest całkowita zależność rozwoju dużych małży słodkowodnych od okresu larwy, która - by się przeobrazić - musi pasożytować przez dłuższy czas na odpowiednim gatunku ryby. Zależności te ciągle są słabo poznane, nawet dla silnie zagrożonych gatunków. Zagrożenia globalne są związane przede wszystkim z obserwowanym na całym globie kurczeniem się zasobów wód słodkich. Problem jest potęgowany ciągłym zapotrzebowaniem na kruszywa (piasek, żwir), dostępne na obszarach dolin rzecznych. Naukowcy przypominają, że kruszywa to drugi (po wodzie słodkiej) najsilniej eksploatowany zasób naturalny. Obydwa zjawiska niszczą siedliska małży, a będą się nasilać w miarę postępów urbanizacji świata. Nieoczekiwanym zagrożeniem, o jakim wspominają i dodaje naukowcy, jest zanieczyszczenie wód słodkich lekami, środkami hormonalnymi i kosmetykami, mającymi silne oddziaływanie biologiczne, np. antydepresantami sztucznie wyzwalającymi rozród u małży. Globalne zanieczyszczenie nanomateriałami (np. mikro/nanoplastikiem) było już identyfikowane, wiadomo, że małże mogą je usuwać, jednak nie znany jest wpływ tego czynnika na same małże. Nie znamy możliwości występowania synergii, np. między antydepresantami wywołującymi sztucznie rozród u małży i środkami antykoncepcyjnymi zmieniającymi płeć ich żywicieli, czyli ryb. Obydwa te zanieczyszczenia występują w znacznych ilościach w rzekach poniżej ośrodków miejskich. Wiele państw przeprowadza projekty renaturyzacji rzek, które są szansą dla zachowania małży, jednak w wielu przypadkach mogą one prowadzić do wyginięcia tej grupy. EKOSYSTEM Choć ogromną rolę ekosystemową małży słodkowodnych zakładano od dawna, stopień zbadania tego zjawiska jest znikomy. Małże te dostarczają bardzo wielu dóbr i świadczeń: pożywienia dla ludzi i zwierząt, leków, kosmetyków, materiału dekoracyjnego (muszli, macicy perłowej i pereł), oczyszczają wody, unieczynniają szkodliwe substancje, wpływają na obieg substancji w ekosystemach, tworzą siedliska dla innych gatunków, modyfikują sieci troficzne, w niektórych kulturach mają znaczenie kultowe, czy zdobnicze. Te zalety małży są nieznane ogółowi społeczeństw, a bez podniesienia ich świadomości efektywna ochrona małży i zasobów wód słodkich będzie niemożliwa. Wielu strat możemy uniknąć przed zaistnieniem czy rozpowszechnieniem się niekorzystnego zjawiska, zadając kłam powiedzeniu 'mądry Polak po szkodzie'