Дөрвөн настай халиун (Uplift) - DSM

“Дөрвөн настай халиун” (зарим хувилбарт “Дөрвөн настай бор”) хэмээх дуу нь Сэцэн хан аймгийн Да вангийн хошуу (одоогийн Дорнод аймгийн Халхгол сум, Буйр нуурын орчим) нутаглаж байсан Барамсайн Сэрээтэр гэгч сайн эрийн түүхтэй холбоотой. 1870-аад оны үед зохиогдсон гэгддэг энэхүү дууны түүх нь шударга бус ноёдын эсрэг тэмцэл, хайр сэтгэл, эх нутгаа санасан сэтгэлийн илэрхийлэл юм. Дуу үүссэн түүхийн гол үйл явдал Уран зохиол судлаачдын тэмдэглэснээр дууны түүх дараах үйл явдлаас эхтэй: Шударга бусыг эсэргүүцсэн нь: Тухайн үеийн харгис ноён Гандан бээлийн бага хатан Алимаа өөрийн аягачин, жирэмсэн Сүрэн бүсгүйг хилсээр гүтгэж, ноёны шадар хиагаар зодуулж байжээ. Үүнтэй таарсан Б.Сэрээтэр бүсгүйг өмөөрөн амийг нь аварсан байна. Хүлэг морийг хөлөглөн дутсан нь: Ноёны мөрдлөгөөс зугтахын тулд Сэрээтэр өөрийн нөхөр Ванзайн Донойн хамт ноёны хамгийн хурдан хүлэг болох "дөрвөн настай бор" (халиун) морийг унан нутаг алслагдсан байна. Харанхуй нүхэн дэх уянга: Баригдаж ирсэн Сэрээтэрийг ноёны тушаалаар газарт ухсан харанхуй нүхэнд хорьжээ. Тэрбээр тамын мэт тэрхүү нүхэнд хоригдож байхдаа гэгээн нар, хайртай амраг, хурдан хүлэг, эх нутгаа санан энэхүү дууг аялан зохиосон гэдэг. Дууны нэршил ба шүлгийн нууц Бор уу, Халиун уу?: Түүхийн зарим эх сурвалжид Сэрээтэрийн унаж зугтсан морь нь "Босоо дэлтэй бор морь" байсан гэж тэмдэглэсэн байдаг. Ард түмний дунд дуулагдах явцад "Халиун" болж хувирсан уу, эсвэл бэлгэдлийн чанартай өөрчлөгдсөн үү гэдэг нь судлаачдын дунд яригддаг. Дөрвөлжлөөд харагдах ар нь: Дууны шүлэгт гардаг "Дөрвөлжилөөд харагдах ар нь ээ, Дөтөлсөн амрагийн бараа юу даа" хэмээх мөр нь харанхуй нүхнээс дээш харахад дөрвөлжин нүхээр цухуйх гэрэл болон түүнийг эргэж ирэх болов уу хэмээн хүлээх сэтгэлийг дүрсэлсэн байдаг. Нүхнээс цуурайтах түүний дуу явсаар нэг өдөр тасарсан ч, Сэрээтэрийн дуулж үлдээсэн энэ уянга өнөөдөр монгол түмний дуулах дуртай шилдэг ардын дуунуудын нэг болон өвлөгдөн үлджээ.