Bunları Bilmelisin! - Azimet, Zaruret, Ruhsat - Necati Koçkesen

FETVÂ. VE. TAKVÂ Fetvâ, bir mesele hakkında verilen şer’î  bir hükümdür. Yani bir meselenin haram veya helal, caiz veya caiz olmadığını belirtir. Takvâ da aslında fetvânın içindedir. Fetvâda, şöyle yapmak câizdir, şöyle yapmak da caizdir, fakat şöyle yapmak daha efdaldir gibi durumlar vardır. İşte takvâ daha efdal olanı yapmaktır. Bir başka deyişle, fetvâda azimet ve ruhsat durumları vardır. Azimet ve ruhsat tam birisinin tercih edilebileceği yerlerde dâima azimete göre hareket etmek takvâdır. Yine fetvâda “haram olduğu bilinmedikçe her şey mübahtır” kâidesi vardır. Buna göre  bir kimse haram olduğu bilinmeyen bir şeyi yapabilir. Ama takva haram mı helal mi olduğu bilinmeyen  şeyi şüpheli  olarak görür ve ondan kaçınır. Nitekim peygamber efendimiz şöyle buyurmuştur: "Şurası muhakkak ki, haramlar apaçık bellidir, helaller de apaçık bellidir. Bu ikisi arasında (haram veya helal olduğu) şüpheli olanlar vardır. İnsanlardan çoğu bunları bilmez. Bu durumda, kim şüpheli şeylerden kaçınırsa, dinini de, ırzını da tebrie etmiş olur. Kim de şüpheli şeylere düşerse harama düşmüş olur, tıpkı koruluğun etrafında sürüsünü otlatan çoban gibi ki, her an koruluğa düşebilecek durumdadır. Haberiniz olsun, her melikin bir koruluğu vardır, Allah'ın koruluğu da haramlarıdır. Haberiniz olsun, cesette bir et parçası var ki, eğer o sağlıklı olursa cesedin tamamı sağlıklı olur, eğer o bozulursa, cesedin tamamı bozulur. Haberiniz olsun bu et parçası kalptir." [Buharî, İman 39, Büyû 2; Müslim, Müsakat 107, (1599); Ebu Davud, Büyû 3, (3329, 3330); Tirmizî, Büyû 1, (1205); Nesâî, Büyû 2, (7, 241).] Bir misal verelim, mesela bugün sigara hakkında bazı âlimler mübah, bazı âlimler mekruh, bâzı âlimler de haramdır demişlerdir. İşte takvâ burada devreye girer ve der ki, mâdemki haramdır diyen âlimler de var, o zaman haram olma ihtimâlinden dolayı ben bunu terkedeyim, der.  Yine bir mesele hakkında bir müctehid haram, bir başka müctehid de helal demiş olabilir. Fetva, bir kimse herhangi bir müctehidinin hükmüne göre hareket ederse sorumluluktan kurtulur, der. Takvâ ise, mâdem ki haramdır diyen müctehid de var, o zaman ben bunu yemeyim veya yapmayım, der.  Fetvâ ve takvâyı bir merdivene benzetirsek, fetvâ, merdivenin alt basamağıdır ve ondan aşağısı yoktur. Ondan aşağısı ya haram veya küfürdür. Bir üst basamak ise takvâdır. Özetleyecek olursak, takvâ,Allah korkusundan dolayı şüpheli tüm şeylerden kaçınmak, mübahlarla fazla uğraşmamak, Allah”ın emrettiklerini emrettiği gibi yapmak olduğu gibi, fazladan olarak nâfile ibâdetleri de yapmaktır. Meselâ beş vakit namazı kıldığı gibi sünnette vârid olan nâfile namazları da kılmak, ramazan orucunu tuttuğu gibi fazladan olarak nâfile oruçlar da tutmak, zekâtını verdiği gibi nâfile sadakalar da vermek, farz olan hacca gittiği gibi nâfile olan haclar umreler de yapmak takvâdır.  Konu ile ilgili Allah rasûlünden gelen şu rivâyet de takvânın anlaşılması için önemlidir. Hz. Vabisa anlatıyor: Hz. Peygamber (a.s.m)’e iyilik ve kötülük hakkında her şeyi sormak için yanına vardım. İki veya üç defa "Yanıma gel, yaklaş." diye buyurdu. Meclisteki insanların üzerinden adımlarımı atıp giderken, onlar, yerimde durmamı istiyorlardı. Fakat ben “Bırakın beni, bütün insanlardan bana daha sevgili olan Resulullah’a yakın olmak istiyorum.” dedim. Resulullah (a.s.m) da “Bırakın onu, ey Vabisa! Yaklaş.” diye buyurdu. Yanına yaklaşıp önünde oturdum. Bana “Senin niçin geldiğini ben mi söyleyeyim; yoksa sen mi soracaksın?” deyince, "Siz söyleyin.” dedim. “Sen iyilik ve kötülük hakkında soru sormak için geldin.” buyurdu. “Evet!..” dedim. Bunun üzerine üç parmağını göğsüme dokundurarak “Ey Vabisa! Kalbine danış, nefsine danış.” buyurdu ve bunu üç defa tekrarladı. Sonra da şöyle devam etti, “İyilik nefsin yatıştığı şeydir. Kötülük ise insanlar sana fetva verseler bile nefsi tırmalayan, sinede gel-gitler / tereddütler meydana getiren şeydir.” (Müsned, 4/228; Mecmâu'z-Zevâid, 1/175,10/297; Darimi, Büyu, 2; Süyûtî, Câmi’u’s-Sağîr, 1/40)