Bài Ca Vĩnh Linh - Tuyết Nhung & Hợp Ca Nam Nữ Đài TNVN (Thu thanh trước 1975) | Hà Nội Vi Vu

Cố nhạc sỹ Hoàng Vân (1930 - 2018) có tên khai sinh là Lê Văn Ngọ, sinh tại Hà Nội, là một trong những nhạc sỹ lớn, có nhiều đóng góp cho sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Đặc điểm phong cách âm nhạc của Hoàng Vân là luôn thấm đượm phong vị dân tộc, có giai điệu đẹp, trau chuốt, giàu sức biểu cảm, dễ vào lòng người. Đa số các ca khúc của ông đều có chất liệu từ những làn điệu dân ca mà "Bài ca Vĩnh Linh" được nói đến trong bài viết này là một trường hợp tiêu biểu. Bài hát được ông sáng tác vào khoảng năm 1966. Lúc này đế quốc Mỹ đã thực hiện leo thang chiến tranh ra miền Bắc. Hà Nội, Hải Phòng và nhiều thành phố lớn khác dã bị ném bom. Người dân nơi đây cùng nhiều cơ quan đã đi sơ tán về các vùng nông thôn, miền núi hẻo lánh để tránh bom, chỉ còn lại những người trực tiếp sản xuất và chiến đấu. Không khí chiến tranh khắp nơi đang rất nóng bỏng và khẩn trương. Lúc này, Hoàng Vân đang làm công tác dàn dựng và chỉ huy dàn nhạc ở Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam. Ông được tham gia một đoàn nhạc sỹ vào tuyến lửa miền Trung (Quảng Bình, Quảng Trị) để thâm nhập thực tế sáng tác. Đây là lần đầu tiên ông đặt chân đến một nơi mà mới chỉ nghe nói, bất cứ người Việt Nam nào cũng phải tự hào về mảnh đất kiên cường, có truyền thống yêu nước, đánh giặc ngoại xâm và sản sinh ra nhiều người tài giỏi, trở thành những danh nhân trong nhiều lĩnh vực. /.../ Ông cho biết khác hẳn với những đợt đi thực tế trước đó ở các tỉnh miền Bắc dưới thời bình (trước năm 1964), có nhiều khi đã rất hiểu đối tượng sẽ đề cập nhưng cảm xúc vẫn chưa đến nên sáng tác có khi bị "bí". Lần vào tuyến lửa đó, chủ đề âm nhạc của "Bài ca Vĩnh Linh" được hình thành chỉ sau một thời gian ngắn đặt chân tới đây. Và những câu nhạc đầu tiên được tuôn ra rất nhanh: "Ngó bên tê Trường Sơn một dải...Quê ta đó đứng đầu sóng gió…". Rồi tiếp theo, ông đã phát triển bài hát không mấy khó khăn. Chỉ trong một ngày, ông đã hoàn thành với 2 lời ca giàu nội dung. Trong đợt sáng tác này, trước đó chỉ vài ngày, Hoàng Vân đã viết bài "Quảng Bình quê ta ơi". Viết xong, ông hát cho bà con nông dân nghe, họ đã thích thú ngay và truyền tụng. /.../ Thành công này đã khiến ông phải thận trọng khi cho ra đời "Bài ca Vĩnh Linh". Lúc chưa qua đời, trong một lần tiếp xúc, tôi được ông kể về trường hợp ra đời bài này như nói trên. Ông kể tiếp: Cả hai bài viết về Quảng Bình và Vĩnh Linh mình đều cố gắng tranh thủ hoàn thành tại chỗ để hát cho bà con nghe, mong nhận được phản hồi và sự đóng góp ý kiến của họ. Bởi mình quan niệm sáng tác chỉ thành công khi có được sự đón nhận của công chúng. Bản thân người viết ra có thể rất thích thú với đứa con tinh thần của mình, lãnh đạo có thể rất trân trọng tác giả và tế nhị mà khen nhưng công chúng thờ ơ, không mặn mà tiếp nhận tác phẩm thì cũng là thất bại. Bài "Quảng Bình quê ta ơi" thì mình rất yên tâm là đã được bà con nơi đây hưởng ứng. Nhiều bạn trẻ đã thuộc ngay và hát lại cho mình nghe chỉ sau một lúc tập. Trong mọi cuộc tiếp xúc với bà con sau đó, mình đều được họ yêu cầu hát đi hát lại bài này. Vừa viết xong bản thảo đầu tiên bài "Bài ca Vĩnh Linh" thì đến thời hạn đoàn đi thực tế phải trở về Hà Nội. Thế là mình đã không kịp hát cho bà con Vĩnh Linh nghe giống như trường hợp bài viết về Quảng Binh. Trở ra Hà Nội, mình ít nhiều băn khoăn. Vì vậy mà chưa đưa ngay lên làn sóng mặc dù mình có điều kiện làm việc này một cách nhanh chóng nhất. Thời gian này, bài "Quảng Bình quê ta ơi!" đã được thu thanh, phát sóng và nhanh chóng có hiệu ứng tốt. /.../ Sự việc này khiến mình rất vui nhưng đồng thời cũng băn khoăn về bài "Bài ca Vĩnh Linh" như đã nói do chưa được kiểm nghiệm qua sự thẩm định của bà con nơi mình sáng tác. Cứ trù trừ thì may quá trong một lần được mời đến nói chuyện tại một trường bồi dưỡng cán bộ cho một ngành, mình tiếp xúc được với một số anh chị em quê ở Vĩnh Linh. Mình bèn hát tặng họ. Cả lớp học đều thích thú. Nhưng riêng mấy người quê ở Quảng Trị thì góp ý. Đến hôm nay mình vẫn còn nhớ nguyên văn lời góp của một chị lần đó. Chị nói rằng bài hát rất tình cảm, lời ca sâu sắc, nét nhạc rất Quảng Trị đúng là dân ca nơi đây không lẫn với đâu. Nhưng giá mà vui vui hơn một chút, không quá trầm lắng và làm thế nào cho "bốc" thêm thì sẽ có hiệu quả hơn nhiều. Mình cứ suy nghĩ mãi điều chị học viên này góp và hát đi hát lại rất nhiều lần, cộng với tham khảo thêm ý của một số người khác và quyết định phải sửa lại bằng việc cho phần sau của bài hát "bốc" thêm chứ không trầm lắng ít nhiều miên man như trước. /.../ Sau khi sửa, mình hát cho một vài người quê Quảng Trị lúc đó đang công tác ở Hà Nội nghe. Mình cũng hát cả bài lúc chưa sửa. Họ đều nói bài sửa lại hay hơn nhiều. Yên tâm, sau đó mình mới cho dàn dựng, thu thanh và phát sóng. /.../ Sau sự thành công của hai bài trên, vào những năm cuối thế kỷ trước, Hoàng Vân được cả hai tỉnh là Quảng Bình và Quảng Trị mời tiếp tục sáng tác cho địa phương. Tuy nhiên, chưa kịp làm thì ông qua đời vào năm 2018, hưởng thọ 88 tuổi.