มรดกพระจอมเกล้า HERITAGE FROM KING MONGKUJ (2497)

ในช่วงหลังสงครามโลก ครั้งที่ 2 เมื่อโลกเข้าสู่ภาวะสงครามเย็น สำนักข่าวสารอเมริกันได้เข้ามาตั้งสำนักงานในประเทศไทย เพื่อปฏิบัติการทางจิตวิทยาให้ประชาชนหวาดกลัวและต่อต้านคอมมิวนิสต์ บทบาทที่สำคัญหนึ่งคือการโหมประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับประเทศสหรัฐอเมริกาให้คนไทยรู้จัก และได้เชิญชวนนักสร้างหนังไทยมืออาชีพมาสร้างภาพยนตร์ที่เรียกว่าภาพยนตร์โฆษณาชวนเชื่อให้สำนักข่าวสารอเมริกัน กรุงเทพฯ ผลงานเรื่องสำคัญที่เกิดขึ้นในระยะแรกคือเรื่อง “มรดกพระจอมเกล้า” ที่แสดงความสัมพันธ์อันดีตั้งแต่เริ่มต้นระหว่างอเมริกันกับไทยที่มีมายาวนาน โดยสำนักข่าวสารอเมริกัน ได้ชักชวน ม.จ. ศุกรวรรณดิศ ดิศกุล พระโอรสของกรมพระยาดำรงราชานุภาพ และเป็นผู้กำกับหนังไทยที่มีชื่อเสียงมาตั้งแต่ก่อนสงครามโลก ให้มาเป็นผู้กำกับ “มรดกพระจอมเกล้า” ดำเนินเรื่องตั้งแต่ครั้งเจ้าฟ้ามงกุฎ ยังทรงผนวชในรัชกาลที่ 3 ภาพยนตร์แสดงให้เห็นว่าพระองค์ทรงมีพระสหายเป็นหมอสอนศาสนาชาวอเมริกัน คือ หมอบรัดเล ซึ่งทรงคุ้นเคยและเรียนรู้เรื่องราวทางวิทยาการสมัยใหม่จากพระสหายท่านนี้ เช่นเรื่องการพิมพ์ และการแพทย์ ต่อมา เมื่อทรงขึ้นครองราชย์ เป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีกระแสพระราชดำรัสประกาศว่า ในรัชสมัยของพระองค์ทรงมีความนิยมและไม่มีความระแวงสงสัยคนอเมริกันในทุกกรณี และเมื่อผลัดแผ่นดินเข้าสู่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สยามยังได้รับการช่วยเหลือจากคนอเมริกัน คือ ยอร์จ แมคคาแลน ที่มาเป็นอาจารย์สอนนักเรียนแพทย์ ทำให้เกิดมีโรงเรียนสอนการแพทย์ขึ้นเป็นแห่งแรก ถึงแม้จะใช้ผู้สร้างมืออาชีพมาจากฮอลลีวู้ด แต่กองถ่ายมิได้ใช้นักแสดงอาชีพ หากใช้ผู้แสดงสมัครเล่นหรือกิตติมศักดิ์ เช่น ผู้แสดงเป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ คือ “สันตสิริ” หรือ สงบ สวนสิริ นักประพันธ์นักหนังสือพิมพ์คนสำคัญ ในขณะที่บทหมอบรัดเล แสดงโดย Daniel Moore เจ้าหน้าที่ชั้นผู้ใหญ่ของสำนักข่าวสารอเมริกันที่เชียงใหม่มาแสดง ผู้แต่งเรื่อง “มรดกพระจอมเกล้า” คือ Arnold Belgard ซึ่งได้สอดแทรกเกร็ดประวัติศาสตร์ที่คนไทยคุ้นเคยกันดี เช่น การศึกษาค้นคว้าปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์และคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงที่หว้ากอ อย่างมุ่งมั่นของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ หรือ การประพาสต้นที่บ้านเจ๊กฮวด สมุทรสงคราม ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ สำนักข่าวสารอเมริกัน ได้นำภาพยนตร์นี้ออกฉายเผยแพร่ครั้งแรก ราวปี 2497 และฉายต่อเนื่องเป็นระยะอีกนานหลายปี ทั้งในโรงภาพยนตร์และหน่วยฉายหนังกลางแปลงทั่วประเทศ โดยเฉพาะการส่งไปฉายในโรงเรียน ก่อนที่สำนักข่าวสารอเมริกันนี้จะมีบทบาทในการสร้างความรู้สึกนิยมชมชื่นในประเทศสหรัฐอเมริกา ว่าเป็นมหามิตรใหม่ที่หยิบยื่นความช่วยเหลือนานาชนิด และปกป้องมิให้ประเทศตกอยู่ภายใต้ลัทธิคอมมิวนิสต์ “มรดกพระจอมเกล้า” จึงมีค่าเป็นเอกสารหลักฐานการสร้างอิทธิพลของสหรัฐอเมริกาต่อประเทศไทย ผ่านการทำสงครามจิตวิทยา ซึ่งกลายเป็นสงครามเย็นที่ครอบงำโลกในยุคทศวรรษของปี พ.ศ. 2490 – 2510 เป็นบันทึกความทรงจำของยุคสมัยที่สังคมไทยเริ่มผูกพันอันดีกับอเมริกันได้เป็นอย่างดี ซึ่งไม่อาจจะสัมผัสได้จากคำบอกเล่า ปัจจุบัน หอภาพยนตร์ได้ขึ้นทะเบียนภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นมรดกภาพยนตร์ของชาติ ปี 2559 ปีสร้าง 2497 ฟิล์ม 16 มม. / สี / เสียง ผู้สร้าง: สำนักข่าวสารอเมริกัน