Oruç Kefareti (Fidye) Nasıl Hesaplanır? (Şafii ve Hanefi)

SORU : Oruç fidyesi hangi durumlarda vacip olur? İkincisi :Fidyenin vacip olduğu durumlarda fidyesini muaccel olarak (vadesi gelmeden) verebilir mi? CEVAP : Fidyenin vacip olduğu durumları üç kısım altında beyan etmeye çalışacağız. 1: Yaşlılıktan dolayı oruç tutamayanlar veya iyileşme umudu olmayan hastalar : Malikiler hariç diğer üç mezhepte tutmadıkları her gün için fakir veya miskinlere fidye vermeleri vaciptir.Cumhur buna delil olarakta bakara süresinin 184 üncü ayetini delil olarak getiriyorlar. أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ 184 Oruç, sayılı günlerdedir. Sizden kim hasta, ya da yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutar. Oruca gücü yetmeyenler ise bir yoksul doyumu fidye verir. Bununla birlikte, gönülden kim bir iyilik yaparsa (mesela fidyeyi fazla verirse) o kendisi için daha hayırlıdır. Eğer bilirseniz oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır. Malikiler ise :Fidyenin bu durumda vacip değil mendup olduğunu beyan etmişlerdir. 2: Hamile veya süt veren kadın : ittifakla kendilerinin veya bebeğin zarar görmesinden endişe edip korkarlarsa oruç tutmayıp daha sonra kaza etmelerine ruhsat vardır. Fidye konusunda ise farklı içtihadlara gitmişlerdir. Hanefi mezhebinde : Fidye vermeleri vacip değildir. Şafii ve Hanbeli mezhebinde : Kendilerinin zarar görmelerinden endişe edip her ne kadar bu endişeyle beraber bebeğinde zarar görmesinden endişe etselerde fidye vermeleri vacip değildir. Oruç tutmadıkları için kaza gerekir. Fakat sadece bebeğin zarar görmesinden endişe edip oruç tutmasalar o zaman kazayla birlikte fidyede vacip olur. Maliki mezhebinde ise : Hamile kadın ister şahsı için endişe edip oruç tutmamış olsun, isterse karnındaki bebeğin zarar görmesinden endeşi ettiği için oruç tutmamış olsun her halukarda fidye gerekmez. Süt veren kadın ise: Eğer bebek için endişe etse kazayla beraber fidye vermesi vaciptir. Fakat kendisinin zarar görmesinden endişe ederse o zaman fidye vermesi vacip değildir. 3: Kazasını ihmal edip keyfi bir şekilde tutmayıp bir remezan ve üzeri , üzerinden geçerse :Hanefi mezhebinde kazanın tahiri (geçiştirme) için fidye vacip olmaz. Diğer üç mezhebte ise : Kazanın tahiri için fidye vacip olur. Maliki ve Hanbeli mezhebinde : Senelerce kazayı tahir edip üzerinde ne kadar ramazanlar geçsede fidye katlanmayıp sadece bir senelik tahir için fidye verir. Şafii mezhebinde ise : Kuvvetli görüşe göre kaza imkanı olduğu halde keyfi bir şekilde kazasını tutmayan kişi üzerinde geçen seneler sayısınca fidyesi katlanır. Fidyenin vacip olduğu durumlarda fidyesini muaccel (vadesi gelmeden) olarak verebilir mi sorusunun cevabına gelince: Hanefi mezhebinde: Ramazan ayına girildiğinde ramazanın başında üzerinde vacip olacak bir aylık fidyesini verebilir. Şafi mezhebinde ise : Muaccel olarak fidyesini çıkartamaz. Ancak bir günlük için, o da akşam vakti girdikten sonra yarın ki orucun fidyesini muaccel olarak çıkartabilir. Not : Önemli bir husasa burda değinmek istiyorum. Yukarıda birinci kısımda iyileşme umudu olmayan hastalar kaydını yaptık. İyileşme umudu olan hasta ise: İyileştiğinde sadece kazasını tutacak. Şafi fıkıh kitaplarında geçiyor ki : Sıcaklıktan veya günlerin uzunluğundan oruç tutamayanlar daha sonra kısa ve soğuk günlerde kazasını tutabilecek durumdaysalar o zaman bunlar tutmadıkları oruçların kazasını bugünlerde tutmaları lazım. Bunların hükmü geçici hastalık geçiren hastalar gibidir. Hanefi fıkıh kitaplarındada buna benzer ibare geçiyor. Aslında bu söylediklerim diğer mezheplerin kaideleriylede örtüşüyor. والله أعلم بالصواب ( Mevsuetul Kuveytiye cilt cilt 32.syf 568. Ettacu vel'iklil cilt 3 sayf 383.Menhul celil cilt 2.syf 155. Fıkhul ibadat cilt 1 sayf 320. El'fevakihi cilt 1 sayf 309.Muğni İbni Kudame cilt 35 sayf 149-153. Esnel metalıp cilt 1 sayf 430. Muğniyul muhtaç cilt 1 sayf 439-442. Tuhfetul muhtaç cilt 3 sayf 439. İbni Abidin cilt 3 sayf 471-472) فقه العبادات علي مذهب الإمام المالك #Şafii #hanefi #fidye