Μια σύντομη ιστορία της Πυρηνικής Αστροφυσικής. Μέρος 1: Η πηγή ενέργειας του Ηλιου και των άστρων

Το InScience.gr σάς παρουσιάζει την ομιλία του Νίκου Πράντζου, Διευθυντή Έρευνας στο Εθνικό Ιδρυμα Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), που έλαβε χώρα την Τρίτη 19/5/2026 στις 18:00 με θέμα «Μια σύντομη ιστορία της Πυρηνικής Αστροφυσικής. Μέρος 1: Η πηγή ενέργειας του Ηλιου και των άστρων» Στην ομιλία παρουσιάζεται μια επισκόπηση της εξέλιξης της πυρηνικής αστροφυσικής, από τις αρχές της στη δεκαετία του 1920, μέχρι την ωρίμανσή της στα τέλη της δεκαετιας του 1960. Η πυρηνική αστροφυσική προέκυψε από τον «γάμο» της γηραιάς επιστήμης της αστρονομίας με την αναδυόμενη τότε επιστήμη της πυρηνικής φυσικής. Ο καρπός αυτής της ένωσης ήταν διπλός: η κατανόηση αφενός της ενεργειακής πηγής του Ήλιου και των άστρων και αφετέρου της προέλευσης των χημικών στοιχείων στο Σύμπαν. Η ανάπτυξή του κλάδου αυτού της φυσικής συνδέεται στενά με την πρώιμη φάση της ανάπτυξης της σωματιδιακής φυσικής και απασχόλησε μερικούς από τους μεγαλύτερους φυσικούς του 20ου αιώνα. Η λύση των δύο αυτών προβλημάτων μέσα σε μερικές δεκαετίες απο τη διατύπωσή τους αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους θριάμβους της σύγχρονης Φυσικής και στέφθηκε από δύο βραβεία Νόμπελ. Στο 1ο μέρος θα περπατήσουμε στα μονοπάτια στα οποία περιπλανήθηκαν οι φυσικοί μέχρι να καταλάβουν τους μηχανισμούς παραγωγής της αστρικής ενέργειας στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Ο Νίκος Πράντζος είναι αστροφυσικός, κάτοχος Doctorat d'Etat στην Πυρηνική Αστροφυσική, Διευθυντής Έρευνας στο Εθνικό Ιδρυμα Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) και εργάζεται στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Παρισιού πάνω σε θέματα αστρικής και γαλαξιακής εξέλιξης, πυρηνοσύνθεσης και αστροφυσικής υψηλών ενεργειών. Ασχολείται επίσης συστηματικά με την διάδοση της επιστήμης και είναι συγγραφέας τεσσάρων βιβλίων εκλαΐκευσης που έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες μεταξύ των οποίων και στα ελληνικά (Η Περιπέτεια του Μέλλοντος, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2005) Κεφάλαια της Ομιλίας 00:00:21 Εισαγωγή – Χαιρετισμός 00:03:20 Ομιλία 01:04:21 Ερωτήσεις 01:04:33 Εκτός από τον Η. G. Welsh υπήρχαν άλλοι στον χώρο της τέχνης που επηρεάστηκαν από τις συζητήσεις και τις θεωρίες σχετικά με την προέλευση της ενέργειας του Ήλιου και των άστρων; 01:04:46 Πως υπολογίζουμε την ηλικία ενός άστρου; 01:07:23 Η περίφημη φράση του Έντινγκτον προς τους επικριτές του, ότι «πρέπει να βρουν ένα πιο ζεστό μέρος» αν δεν τους αρέσει η θερμοκρασία που υπολογίζει για το εσωτερικό του Ήλιου, έχει γίνει σχεδόν θρυλική. Πέρα από το ανέκδοτο, τι μας λέει για την επιστημολογική στάση των πρωτοπόρων του κλάδου απέναντι στη θεωρητική τόλμη; 01:09:39 Όλα τα άστρα παράγουν ενέργεια με τον ίδιο τρόπο που την παράγει ο Ήλιος, ή υπάρχουν διαφορές ανάλογα με το μέγεθος και την ηλικία τους; 01:09:39 Το φαινόμενο σήραγγας (quantum tunneling) είναι αυτό που επιτρέπει στα πρωτόνια να ξεπεράσουν το φράγμα Coulomb παρά τις «σχετικά χαμηλές» θερμοκρασίες στο κέντρο του Ήλιου (περίπου 15 εκατομμύρια βαθμοί). Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε διαισθητικά γιατί χωρίς την κβαντομηχανική ο Ήλιος απλώς δεν θα μπορούσε να λάμπει; 01:17:31 Επίλογος