PRIMATLAR TURKUMI - MAYMUNLAR HAQIDA | ПРИМAТЛAР ТУРКУМИ - МAЙМУНЛAР ҲAҚИДA.

PRIMATLAR TURKUMI | ПРИМAТЛAР ТУРКУМИ. MAYMUNLAR HAQIDA | МAЙМУНЛAР ҲAҚИДA. Yangi bo‘lsangiz kanalimizga obuna bo‘lishni unutmang! 👍Layk tugmasini bosishni unutmang ! 🔥Ajoyib kommentlaringizni qoldiring... Kuningiz xayrli o‘tsin! Hurmat ila BIOLOGUZ ►ТЕЛЕГРАМ КАНАЛИМИЗ: https://t.me/uzbiolog ►ИНСТAГРAМ СAҲИФAМИЗ:   / uzbiolog   ►Хамкор Каналларимиз: https://bit.ly/32ibaXL - Android Apk Ilovalar Sayti. #primatlarturkumi #uzbiolog #biologuz #maymunlar #maymunlarhaqida Primatlar turkumi. Sutemizuvchilarning ahamiyati - Primatlar, ya’ni maymunlar – sutemizuvchilar orasida eng yuksak tuzilgan hayv onlar («primatlar» so‘zi ham «birinchilar» ma’nosini anglatadi). Bu turkumga 200 dan ortiq tur kiradi. Ko‘pchiligi qalin tropik o‘rmonlarda yashaydi. Barmoqlari uzun, ikkala oyoqlaridagi bosh barmog‘i boshqa barmoqlarga qarama qarshi qo‘yilgan. Barmoqlarning bunday joylashishi ularga shoxlarni mahkam ushlab turishga hamda mayda narsalarni tutib tur ishga imkon beradi. Ularning barmoqlarida boshqa hayvonlardagi singari changal emas, balki yassi tirnoqlar bo‘ladi. Oyoqlari yurish bilan birga ozig‘ini ushlash, junlarini tozalash va tarash vazifasini ham bajaradi. Tanasining yuzi va qo‘l-oyoq kaftlarida jun bo‘lmaydi.Maymunlarning ko‘zlari boshining oldingi tomonida joylashganligidan ular birdaniga ikki ko‘zi orqali qaraydi. Shuning uchun ular buyumning hajmini, ungacha bo‘lgan masofani va rangini boshqa hayvonlarga nisbatan juda yaxshi aniqlaydi. Ko‘zning bu xususiyati shoxdan shoxga sakrab hayot kechiradigan maymunlar uchun ayniqsa katta ahamiyatga ega. Maymunlarning barmoqlari, junsiz kafti va tovoni asosiy tuyg‘u a’zosi hisoblanadi. Bosh miyasi boshqa sutemizuvchilarnikiga nisbatan ancha yirik. Bosh miya katta yarimsharlarida burmalarning ko‘p bo‘lishi tufayli fe’l-atvori ham murakkab va xilma-xil bo‘ladi. Ular gala bo‘lib yashaydi. Kuchli erkagi galada boshchilik qiladi. Tropik Amerikada yashaydigan maymunlarning burun kataklari keng, dumi uzun bo‘lganidan ular keng burunli maymunlar deyiladi. Ular dumlari bilan xuddi oyoqlari singari daraxt shoxlariga osilib turishi mumkin. O‘rgimchak maymun uzun oyoq va qo‘llari yordamida daraxtlarga ilakishib olganligidan unga shunday nom berilgan.Afrikada va Janubiy Osiyoda yashaydigan tor burunli maymunlarning burun teshigi tor bo‘lib, tog‘ay to‘siq bilan ikkiga ajralgan; dumi daraxtda osilib yurishda ahamiyatga ega emas. Bir qancha turlarining dumi kalta yoki butunlay bo‘lmaydi.Primatlar orasida odamsimon maymunlar eng yirik va yuksak tuzilgan. Ularga Afrika qit’asida yashaydigan gorilla va shimpanze, Kalimantan va Sumatra orollarida tarqalgan orangutan kiradi (115-rasm). Ularning dumi bo‘lmaydi; oldingi oyoqlari hamda panjasining orqa tomoniga biroz tayangan holda orqa oyoqlarida harakat qiladi. Bosh miyasi kuchli rivojlanganligi tufayli turq-atvori ham juda murakkab bo‘ladi. Ularning xotirasi kuchli bo‘lib, sodda mehnat qurollarini yasash va ulardan foydalanishni biladi. Shimpanze cho‘plar yordamida asalarilar uyasiga kiradigan teshiklarni kengaytiradi; daraxtdan sindirib olingan novda yordamida tor teshiklardan has harotlarni kovlab oladi, mayda cho‘plar yordamida tishlarini tozalaydi, tovush va imo-ishoralar yordamida o‘zaro muloqot qiladi. Ular yuz muskullari yordamida ichki kechin malarini, ya’ni qo‘rquv, hayajon, achchig‘lanishi yoki xursandl ig ini ifodalay oladi. Bu jihatdan ular odamlarga o‘xshaydi. Primatlar, tor burunli maymunlar, keng burunli maymunlar, o‘rgimchak maymun, orangutan, shimpanze, gorilla. 1. Primatlarning yuksak tuzilishi belgilari nimalardan iborat? 2. Tor burunli maymunlar qanday hayot kechiradi? 3. Keng burunli maymunlar qayerda tarqalgan? 4. Odamsimon maymunlarning qaysi belgilari odamga o‘xshaydi? 5. Sutemizuvchilar inson hayotida va tabiatda qanday ahamiyatga ega? 1. Primatlar bosh barmog‘ining boshqalariga qarama-qarshi joylashganligi: a) junlarini tozalashga imkon beradi; b) mayda narsalarni tutib turishga imkon beradi; d) shoxdan shoxga sakrab o‘tishga yordam beradi. 2. Maymunlarning barmoqlari, kafti va tovoni: a) asosiy tuyg‘u organlari hisoblanadi; b) yurganida tayanch vazifasini bajaradi; d) asosiy tutqich organlari hisoblanadi. 3. Maymunlar, asosan, tropik o‘rmonlarda: a) juft bo‘lib yashaydi; b) boshqa hayvonlar bilan birga yashaydi; d) gala bo‘lib yashaydi. Maymunlar va ular tarqalgan joylar nomini juftlab yozing. a) o‘rgimchak maymun; 1) Sumatra, Kalimantan orollari; b) gorilla; 2) tropik Amerika; d) orangutan. 3) tropik Afrika.