Tajemnice Pomorza - Schrony poligonu Gross Born

Notatka historyczna: Pomysł budowy na wschodnich niemieckich terenach przygranicznych poligonu wraz z zapleczem wojskowym pojawił się w 1932 roku. Poligon Gross Born (Truppenübungsplatz Gross Born) był oddawany etapami od 1936 roku. Pod budowę poligonu wojsko otrzymało ok. 19 tys. hektarów, wysiedlono też 7 znajdujących się tu miejscowości, w tym Gross Born, od którego nazwę przyjął cały poligon. Powstały tu dwa kompleksy koszarowe: na północy Gross Born – Linde czyli dzisiejsze Borne Sulinowo a na południu Gross Born – Westfalenhof czyli dzisiejsze Kłomino. Oba posiadały zaplecze mieszkalne, magazynowe i warsztatowe, a także bocznice kolejowe i lotniska. Sam poligon podzielony został na 17 sektorów które zabudowano 140 schronami o różnym przeznaczeniu i w różnych klasach odporności. Największy jest sektor XVI w którym zbudowano 19 artyleryjskich schronów obserwacyjnych. W tym sektorze i w jego pobliżu znalazły się też trzy największe schrony poligonu - Wrangel, Gneisenau i Scharnhorst wybudowane w III najwyższej klasie odporności. Poligon powstał na potrzeby Szkoły Artylerii Werhmachtu ale w późniejszym okresie ćwiczyły tu również inne formacje wojskowe III Rzeszy. Pod koniec stycznia 1945 roku słuchacze kursów oficerskich i podoficerskich stacjonujący w Gross Born wraz z połataną Volkssturmem obroną niemiecką obsadzili pobliskie umocnienia Wału Pomorskiego. Po wojnie teren dawnego poligonu oraz Borne Sulinowo i Kłamino przejęła Armia Czerwona, której żołnierze stacjonowali tu do 1992 roku.