ანტიოქიის დედათა მონასტერი

თითოეულ ქრისტიანულ ტაძარს თავისი საკუთარი, განსაკუთრებული ისტორია აქვს. ტაძრის ისტორია კი ქვეყნის ისტორიაცაა, ამიტომ ყოველი ეკლესია საკუთარი ამბით თავადაა ისტორიის მთხრობელი. თავისი განსაკუთრებული ისტორია აქვს მცხეთაში წმინდა სტეფანე პირველმოწამის სახელზე აგებულ ანტიოქიის მონასტერსაც. ჩვენმა წინაპრებმა მცხეთის უადრეს ტაძრებს აღმოსავლეთის წმინდა ადგილების სახელები უწოდეს: იერუსალიმი, ბეთლემი, თაბორი, გოლგოთა, გეთსემანია... მტკვარი იორდანედ აღიქმებოდა. მტკვრისა და არაგვის შესაყართან, ქართველი ერის ნათლობის ადგილას, წმინდა სტეფანე პირველმოწამის სახელზე აგებული ტაძარი ანტიოქიად მოიხსენიებოდა. მირიან მეფის თხოვნით, ერის ნათლისღების წესის შესასრულებლად კონსტანტინე დიდმა იოანე ეპისკოპოსი გამოგზავნა, რომელიც 325 წლის ნიკეის საეკლესიო კრებამ ანტიოქიის პატრიარქად აირჩია. ამის გამო კრებამ საქართველოს ეკლესიაც ანტიოქიის საპატრიარქოს მიათვალა. შესაძლოა, ამიტომაც დაუკავშირდა ერის ნათლობის ადგილის სახელი ანტიოქიას. არაგვის პირას ქრისტეს სადიდებლად აგებული ტაძარი მცხეთის აღმოსავლეთ კარს იცავდა. "ქართლის ცხოვრება" მცხეთის სტეფანწმინდის აღმშენებლებად პირველი ქართველი მოწამე მეფის, მირდატ IV-ის ძის, ვახტანგ გორგასლის პაპას, არჩილს მოიხსენიებს. ვახუშტი ბატონიშვილი წერს, რომ არჩილი იყო ფრიად მორწმუნე და მამატებელი ეკლესიათა. ისტორიული წყაროების მიხედვით, "ღაშენა ეკლესია სტეფანწმინდისა მცხეთას, კართა ზედა არაგვისათა, სადა იყვნენ კოშკნი მტკიცენი საბრძოლონი, რომელნი მასვე აღეშენნეს". არაგვის პირას ქრისტეს სადიდებლად აგებული ტაძარი მცხეთის აღმოსავლეთ კარს იცავდა. VIII საუკუნეში, საქართველოში მურვან-ყრუს გამანადგურებელი ლაშქრობების დროს, ტაძარი გადაიწვა. შემდეგ საუკუნეებში იგი საფუძვლიანად შეუკეთებიათ. XIX საუკუნის დასაწყისში ანტიოქიის ტაძარი ჯერ კიდევ მოქმედი ყოფილა. გერმანელი მოგზაური მორიც ვაგნერი "ცნობებში საქართველოს შესახებ" წერს: "მთის წვერზე, საიდანაც კაცს თვალწინ ეშლება საუცხოო სანახაობა მტკვრისა და არაგვის ნაპირებზე, დგას ნახევრად დანგრეული ძველი ეკლესია, რომელშიც ამ საუკუნის დასაწყისში ღვთისმსახურებას მისდევდნენ. მისი სახელია სტეფანწმინდა". ანტიოქია არაგვის პირას, მაღალ კლდეზე იდგა. XX საუკუნის I ნახევარში, ჰესის მშენებლობისას, არაგვის ხელოვნურად დაგუბების შედეგად ტაძარს სამი მხრიდან მდინარე შემოერტყა. მოგვიანებით არაგვს კალაპოტი შეუცვალეს, რის შედეგადაც ანტიოქიის მიმდებარე ტერიტორია დაჭაობდა. XX საუკუნეში ტაძრის ირგვლივ ხელოვნური მიწაყრილი გაკეთდა. დასავლეთის მხარე გალავნით და თაღოვანი შესასვლელით შემოიზღუდა, ტაძარი მოიხატა. 2002 წელს, უწმინდესის ლოცვა-კურთხევით, სტეფანწმინდის ტაძართან ამოქმედდა წმინდა სტეფანე პირველმოწამის დედათა მონასტერი, რომელიც სამთავროს წმინდა ნინოს დედათა მონასტრის მეტოქიონია. წმინდა სტეფანე პირველმოწამის ხსენება და ტაძრის დღესასწაული წელიწადში ორჯერ, 9 იანვარს და 15 აგვისტოს აღინიშნება.