Burgu i Spaçit, gropa e ferrit mbushur me varre

Emisioni “Dritëhije” në kërkim të varreve 2008-2009, e që atëherë varret vazhdojnë të humbura, të burgosur që vazhdojnë e vuajnë dënimin e diktaturës. Ekzekutorët janë të vlerësuar, pension të vecantë, madje dhe të dekruar, dhe sot pas 32 vite po debatohet për hapjen e dosjeve të spiunëve të Sigurimit të Shteti. Por kurrë nuk ëshstë vonë për të kuruar të shkuarën, për të bërë trasparencën, jo për hakmarrje por për drejtësi të mohuar. Spaçi ishte burgu me punë të detyruar, i ndërtuar më 1968-n. Ndërtimin e tij ministria e Punëve të Brendshme e bëri me të burgosur ordinerë, ku u rrethua një sipërfaqe prej dhjetëra hektarësh dhe u hapën galeritë e bakrit dhe piritit. Me përfundimin e burgut, 600 të burgosur politikë i shpërngulën nga kampi me punë të detyruar i Elbasanit për në Spaç. Kampi përbëhej nga disa barraka të vogla të ndërtuara nga drejtoria gjeologjike në 1956-n, (dëshmojnë të burgosurit politikë), ndërsa qielli në Spac ishte një rreth i vogël, ku dielli ishte me kursim dhe zgjaste disa orë në ditë. Burgut mizor të Spaçit i vinte në ndihmë edhe natyra e vrazhdët, e egër, e ftohtë në ekstrem në dimër dhe e rrethuar nga male, ishte si një zgjedhje e bërë nga dialli për të lënduar, vrangur dhe marrë jetë njerëzish të konsideruar kundërshtarë të regjimit komunist. Puna në galeri bëhej me tre turne dhe pa asnjë lloj sigurimi teknik. Norma e punës ishte 10 vagonë dhe e ai që s’e realizonte, e lidhnin me kavo të zhveshur në pemët jashtë galerive dhe e torturonin deri në skajin e jetës.