OLMAYA DEVLET CİHÂNDA BİR NEFES SIHHAT GİBİ - Tüm Beyitlerin İzahı (Prof. Dr. Özer ŞENÖDEYİCİ)

Daha önce ilk beytini izah ettiğim şiirin tümünü yazılı olarak anlatıyorum. Şiirin tamamına ilgi duyanlar istifade edebilir. Halk içinde mu‘teber bir nesne yok devlet gibi Olmaya devlet cihânda bir nefes sıhhat gibi [halk: insanlar; âlem. // mu’teber: itibarlı, saygın. // nesne: şey; varlık. // devlet: bir ülkenin yönetimi; talih, ikbal, şans; baht açıklığı. // cihân: dünya. // sıhhat: sağlık, afiyet.] (İnsanlar arasında talih açıklığı kadar saygın bir şey yoktur. Ancak dünyada talih, bir nefeslik sağlık gibi olmaz.) Kanunî’nin bu beyti, binlerce diğer beyti arasından sıyrılıp atasözü mahiyeti kazanmıştır. Bu türden beyitlere ya da mısralara “berceste” adı verilir. Muhibbî, her ne kadar Osmanlı Devleti’nin en uzun süre hükümdarlığını yapan bir sultanı olsa da, büyük bir devlet adamı olmasının yanı sıra bir “insan” olduğunu bu beyitte bizlere söylemektedir. İnsanların, ihtişamlı bir devletin temsilcisi olan bir hükümdarın ağzından yukarıdaki beyitte geçen ifadeleri duymaya ihtiyacı vardır. Kanunî her ne kadar sert mizacı ile elli sene Osmanlı tahtında otursa da hayatının bir bölümünü hastalıktan acı çekerek geçirmiştir. Bu beytin meşhur olmasının arkasında da, insanların büyük bir padişahın da acı çektiğini bilerek, sağlığın büyük bir nimet olduğunu görmeleri yatmaktadır. Ayrıca “devlet” sözcüğü tevriyeli kullanılmıştır. Eski şiirde “talih, şans” anlamında kullanılan bu sözcük, beyitte Kanuni’nin yönettiği Osmanlı Devleti’ni de çağrıştırmaktadır. #divanedebiyatı #edebiyat #türkdili #kpsstürkçe #tde #belagat #klasik #klasiktürkedebiyatı #osmanlı #osmanlıdönemi #osmanlıca #osmanlıca #osmanli #osmanlıdevleti #osmanlılar #edebisanatlar #kpss #kpsssoruçözümleri #sözsanatları #tyt #eskitürkedebiyatı #şiir #şiirbilgisi #beyit #berceste #dize #mesnevi #gazel #şerh #şiiraçıklaması #makale #makaledinle #atasözü #fuzûlî #füzuli #fuzuli #leylailemecnun #baki #aruz #vezin #servetifünun #tanzimat #nesimi #hurufilik #şeyhgalib #divanedebiyatı #edebiyat #türkdili #kpsstürkçe #tde #belagat #klasik #klasiktürkedebiyatı #seyhgalib #mevlevilik #mevlana #nedim #kaside #gazel #divanşiiri