ShreeDhar Rana Rinpoche ( History of Buddhism in Nepal)

श्रीधर राणा रिन्पोचे, जसलाई *विद्याधर आचार्य महायोगी श्रीधर राणा रिन्पोचे* भनेर पनि चिनिन्छ, एक प्रख्यात बौद्ध गुरु र वैराग्य परम्पराका विद्वान हुन्। उनको जीवनीको संक्षिप्त विवरण निम्नानुसार छ: जन्म र प्रारम्भिक जीवन **जन्म**: श्रीधर राणा रिन्पोचेको जन्म सन् १९४९ मा काठमाडौं, नेपालमा भएको थियो। उनी नारा नारायण शमशेर जङ्गबहादुर राणा (नेपाल प्रहरीका पूर्व डेपुटी इन्स्पेक्टर जनरल र राणा वंशका अन्तिम शासक महाराजा पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणाका नाति) र शान्ति राणा (बझाङका मानवतावादी राजा जय पृथ्वीबहादुर सिंहकी छोरी) का जेठा सन्तान हुन्। *शिक्षा**: उनले काठमाडौंको जेसुइट स्कूल, **सेन्ट जेभियर्स हाई स्कूल* बाट आफ्नो औपचारिक शिक्षा पूरा गरे। आध्यात्मिक यात्रा **हिन्दू तन्त्र र वेदान्त**: उनले आफ्नो आध्यात्मिक यात्रा सानै उमेरमा सुरु गरे। स्कूल शिक्षा पूरा गरेपछि उनले आफ्ना ठूलोबुवा धन शमशेर जङ्गबहादुर राणाको मार्गदर्शनमा हिन्दू तन्त्रको अभ्यास गरे। नौ वर्षको गहन अभ्यासपछि पनि उनले आध्यात्मिक सन्तुष्टि प्राप्त गर्न नसकेपछि खप्तड बाबासँग वेदान्तको अध्ययन गरे। तर, यहाँ पनि उनले आफ्ना प्रश्नहरूको जवाफ नपाए पछि *बौद्ध धर्म**: सन् १९७९ मा उनले बौद्ध धर्मतर्फ आकर्षित भए र जेन बौद्ध धर्मको अभ्यास जापानको **रोशी नानरेई कोबोरी* (क्योटोको दाइतोकोजी मन्दिरको उपमन्दिर र्योकोइनका आचार्य) र कोरियाली गुरु *सेउङ साहन* र उनको शिष्य *जेन मास्टर वु बोङ (जेकब पर्ल)* को मार्गदर्शनमा सुरु गरे। तर, नेपालबाट आफ्ना गुरुहरूसँग सञ्चारमा कठिनाइ भएकाले उनले नेपालमै तिब्बती बौद्ध गुरुहरूको खोजी गरे। *वज्रयान परम्परा**: सन् १९८७ मा उनले आफ्ना पहिलो वज्रयान गुरु **वेनरेबल तुल्कु उर्ग्येन रिन्पोचे* लाई भेटे, जसलाई आधुनिक समयका महान् ढोगचेन गुरुहरू मध्ये एक मानिन्छ। तुल्कु उर्ग्येनले उनलाई अन्य विभिन्न गुरुहरूसँग परिचय गराए, र उनले धेरै अभिषेक (वाङ) र अभ्यासका निर्देशनहरू प्राप्त गरे। ध्यान र तपस्या *लामो रिट्रीट**: सन् १९९६ मा, **हिज एमिनेन्ट्स चोब्गे त्रिचेन रिन्पोचे* (साक्या स्कूलको त्सार्पा उप-सम्प्रदायका तत्कालीन प्रमुख) र *हिज होलिनेस क्याब्गोन गोङ्मा त्रिचेन रिन्पोचे (साक्या त्रिजिन)* को मार्गदर्शनमा उनले काठमाडौंको बिशाल नगरस्थित आफ्नो निवासमा लामो रिट्रीट (ध्यान) सुरु गरे। *सन् २००२**: साढे छ वर्षको रिट्रीट पूरा गरेपछि चोब्गे त्रिचेन रिन्पोचेले उनलाई **"रिन्पोचे"* को उपाधि प्रदान गरे। *सन् २००६**: दश वर्षको रिट्रीटको अन्त्यमा उनलाई **"महायोगी"* (महान योगी) को उपाधि दिइयो। *सन् २०१३**: सत्र वर्षको रिट्रीटको अन्त्यमा **हिज एमिनेन्ट्स चौथो कर्मा थिन्ले रिन्पोचे* ले उनलाई *"विद्याधर"* (ज्ञानधारी, तिब्बतीमा रिग्जिन) को उपाधि प्रदान गरे। यो उपाधि विमलमित्र, गुरु पद्मसम्भव जस्ता महासिद्धहरूलाई दिइन्थ्यो। *हालको अवस्था**: उनले आफ्नो जीवनको बाँकी समय तिब्बती परम्पराको **त्से त्सम* शैलीमा रिट्रीटमा बिताउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्, जसले छोटो विश्रामसहित विभिन्न स्थानमा ध्यान गर्न अनुमति दिन्छ। सन् २०१७ सम्म उनले २१ वर्षको रिट्रीट पूरा गरेका छन् । योगदान र शिक्षण *ब्योमा कुसुमा बुद्धधर्म सङ्घ**: सन् १९९६ मा उनले **ब्योमा कुसुमा बुद्धधर्म सङ्घ* स्थापना गरे, जसको उद्देश्य बुद्धधर्मका सबै पक्षलाई इच्छुक व्यक्तिहरूमा प्रचार-प्रसार गर्नु हो। यो सङ्घ काठमाडौंको बिशाल नगरमा मुख्यालय रहेको छ र नेपाल, अमेरिका र बेलायतमा शाखाहरू छन्। *लेखन र शिक्षण**: उनले आफ्नो रिट्रीटको समयमा पनि लिखित प्रवचनहरू मार्फत शिक्षण प्रदान गरेका छन्। उनका मुख्य शिष्य **नारायण प्रसाद रिजाल* ले यी शिक्षाहरूलाई नेपालीमा अनुवाद गरेर मासिक सभाहरूमा पढ्छन्। उनका तीन खण्डका शिक्षाहरू *"बोधिपुष्पाञ्जलि"* (ज्ञानको फूलमाला) प्रकाशित भएका छन्। **गैर-सम्प्रदायिक दृष्टिकोण**: उनी रिमे (गैर-सम्प्रदायिक) परम्पराका समर्थक हुन् र साक्या शिक्षाहरूमा विशेष जोड दिन्छन्। उनले चान, जेन, जोडो शिन्सु, र महायान, वैभासिका र थेरवाद परम्पराका अभिधर्मका विद्वान पनि हुन्। उनले पश्चिमी दर्शन र मनोविज्ञानको ज्ञानलाई बौद्ध ध्यानसँग एकीकृत गरेर आधुनिक सन्दर्भमा शिक्षण दिन्छन्। **अन्य योगदान**: उनले बौद्ध दर्शन, महायान र वज्रयानको रक्षा, र आधुनिक युगमा बुद्धधर्मको दृष्टिकोणबारे लेखेका छन्। उनले तान्त्रिक विपश्यना, ढोगचेन, र हेवज्र अभ्यास जस्ता विषयहरूमा पनि शिक्षण दिएका छन्। मान्यता र सम्मान उनलाई *हिज होलिनेस साक्या त्रिजिन**, **चोब्गे त्रिचेन रिन्पोचे**, र **कर्मा थिन्ले रिन्पोचे* लगायतका प्रख्यात गुरुहरूले सिद्ध गुरुको रूपमा मान्यता दिएका छन्। सन् २०१८ मा, शताब्दी व्यक्तित्व *सत्यमोहन जोशी* ले काठमाडौंको नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजित एक समारोहमा उनलाई सम्मान गरे। व्यक्तिगत विशेषताहरू उनको हिन्दू पृष्ठभूमि र पश्चिमी दर्शन र मनोविज्ञानको गहिरो ज्ञानले उनको शिक्षण शैलीलाई विशेष बनाएको छ, जुन पश्चिमी र पश्चिम-उन्मुख सङ्घका सदस्यहरूका लागि उपयुक्त छ। उनी बौद्ध ध्यानसँग मनोवैज्ञानिक र मनोचिकित्सकीय अभ्यासहरूको एकीकरणको पक्षमा छन्, जसले शिष्यहरूलाई छिटो मन परिवर्तन गर्न र आध्यात्मिक मार्गमा प्रगति गर्न मद्दत गर्छ। सम्पर्क **ब्योमा कुसुमा बुद्धधर्म सङ्घ**: बिशाल नगर, काठमाडौं, नेपाल **इमेल**: [email protected] **वेबसाइट**: www.byomakusuma.org[](https://www.byomakusuma.org/)