AP LAW 69 "สาธารณสมบัติของแผ่นดิน คืออะไร”

AP LAW 69 "สาธารณสมบัติของแผ่นดิน คืออะไร” สาธารณสมบัติของแผ่นดิน คือ เป็นทรัพย์สินทุกชนิดของแผ่นดินซึ่งใช้เพื่อสาธารณประโยชน์ หรือสงวนไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกัน โดยกฎหมายที่เกี่ยวข้องจะอยู่ในมาตรา 1304 ถึงมาตรา 1307 โดยในมาตรา 1304 นั้น จะเป็นนิยามของทรัพย์สินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไว้ว่า เป็นทรัพย์สินทุกชนิดของแผ่นดินที่ใช้เพื่อสาธารณประโยชน์ หรือสงวนไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกัน เช่น 1. ที่ดินรกร้างว่างเปล่า และที่ดินซึ่งมีผู้เวนคืนหรือทอดทิ้งหรือกลับมาเป็นของแผ่นดินโดยประการอื่น ตามกฎหมายที่ดิน 2. ทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน เป็นต้นว่า ที่ชายตลิ่ง ทางน้ำ ทางหลวง ทะเลสาบ 3. ทรัพย์สินใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ เช่น ป้อมและโรงทหาร สำนักราชการบ้านเมือง เรือรบ อาวุธยุทธภัณฑ์ ในกรณีที่ดินรกร้างนั้น จะต้องเป็นที่ดินที่เอกชนไม่เคยมีกรรมสิทธิ์ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายมาก่อน หากเคยมีเอกชนรายใด ๆ มาครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว ย่อมไม่ถือเป็นที่ดินรกร้างว่างเปล่า และที่ดินรกร้างว่างเปล่านั้นจะต้องถูกใช้เพื่อสาธารณะประโยชน์หรือสงวนไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกัน เช่น ที่ดินภูเขา ตามประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง กำหนดบริเวณที่หวงห้ามตามมาตรา 9 (2) แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน ลงวันที่ 21 พฤษภาคม 2553 ในส่วนของการเวนคืนตามมาตรา 1304 นั้น โดยทรัพย์สินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น จะต้องมีองค์ประกอบสำคัญ 2 ประการ ได้แก่ 1. ต้องเป็นทรัพย์สินของแผ่นดิน เป็นทรัพย์สินของรัฐ จะเป็นสังหาริมทรัพย์หรืออสังหาริมทรัพย์ก็ได้ 2. ใช้เพื่อสาธารณะประโยชน์ หรือเพื่อใช้ประโยชน์ร่วมกัน โดยจะมีหลักเกณฑ์ 2 ประการ คือ เป็นทรัพย์สินที่สาธารณชนไม่มีสิทธิเข้าใช้สอยโดยตรง แต่สาธารณได้รับประโยชน์จากการที่มีผู้แทนของแผ่นดินเป็นผู้ใช้งาน เช่น ฐานทัพ สถานที่ราชการ เป็นต้น และอีกประการคือ ทรัพย์สินที่สงวนไว้ใช้ประโยชน์ร่วมกัน เช่น ที่ชายตลิ่ง ทางน้ำ ทางหลวง ซึ่งกรณีนี้จะเป็นทรัพย์สินที่พลเมืองทุกคนมีสิทธิใช้งานโดยตรง มีสิทธิใช้สอยได้ด้วยตนเอง แต่จะใช้คนเดียวไม่ได้ ต้องใช้ร่วมกัน ในส่วนของการเวนคืนที่ดินนั้น การเวนคืนที่ดินในมาตรานี้ มีความหมายแตกต่างจากการเวนคืนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 เพราะการเวนคืนที่ดินในมาตรา 1304 เป็นการเวนคืนโดยสมัครใจ มิใช่การบังคับซื้อ และเป็นกรณีที่เจ้าของที่ดินสามารถทำได้โดยการยื่นคำขอเวนคืนต่อเจ้าพนักงานที่ดินตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 5 โดยจะต้องปฏิบัติตามขั้นตอนในประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 71 และคำสั่งกรมที่ดินที่ 5/2510 ลงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2510 ในส่วนของที่ดินที่มีผู้ทอดทิ้งนั้น จะเป็นไปตามมาตรา 6 ของประมวลกฎหมายที่ดิน คือถ้าบุคคลใดมีสิทธิในที่ดินตามโฉนดหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ หากผู้นั้นทอดทิ้งไม่ได้ทำประโยชน์เกิน 10 ปี กรณีที่ดินมีโฉนด หรือ 5 ปี กรณีที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ให้ถือว่าเจตนาสละสิทธิในที่ดินส่วนที่ไม่ทำประโยชน์หรือส่วนที่รกร้างว่างเปล่า โดยทั้งนี้อธิบดีจะต้องเป็นผู้ยื่นคำร้องต่อศาล และหากศาลพิจารณาเพิกถอนหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินดังกล่าว ให้ที่ดินนั้นตกเป็นของรัฐ เมื่อที่ดินตกเป็นของรัฐแล้ว ทางราชการก็จะดำเนินการตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับที่ดินที่ถูกทอดทิ้งไม่ทำประโยชน์หรือปล่อยให้เป็นที่รกร้างว่างเปล่าให้ตกเป็นของรัฐ พ.ศ.2522 ในส่วนของที่ดินที่ประชาชนใช้ร่วมกันนั้น มีวัตถุประสงค์ให้เป็นทรัพย์สินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน ถือเป็นทรัพย์สินส่วนกลาง เช่น สนามกีฬา สวนสาธารณะ เป็นต้น และทรัพย์สินที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ที่ดินประเภทนี้ไม่ต้องใช้งานตลอดเวลา เพียงแค่ทางราชการได้ใช้หรือเคยใช้ประโยชน์เพื่อราชการก็ถือเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทนี้แล้ว โดยประโยชน์ของแผ่นดินในมาตรา 1304 (3) นั้น หมายความรวมถึงองค์กรต่าง ๆ ของรัฐในความหายอย่างกว้าง เมื่อทรัพย์สินใดตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินแล้ว จะมีผลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1305 ถึงมาตรา 1307 คือการห้ามโอน ห้ามมิให้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ และ ห้ามยึดทรัพย์บังคับคดี ในส่วนของการห้ามโอนตามมาตรา 1305 นั้น หมายถึงการจำหน่ายจ่ายโอนที่ต้องมีการส่งมอบทรัพย์สินหรือแสดงเจตนาโอนทรัพย์สิน เนื่องจากหากมีการโอนแล้ว สภาพความเป็นสาธารณะสมบัติของแผ่นดินย่อมหมดไป แต่ทั้งนี้หากมีกฎหมายให้อำนาจไว้โดยเฉพาะหรือมีการตราเป็นพระราชกฤษฎีกา ก็ย่อมสามารถโอนได้ ในส่วนของการห้ามยกอายุความต่อสู้ตามมาตรา 1306 นั้น จะเป็นกรณีเกี่ยวกับอายุความเกี่ยวกับทรัพย์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ไม่ว่าจะเป็นอายุความได้สิทธิหรืออายุความเสียสิทธิก็ตาม แต่ทั้งนี้ มาตรา 1306 ห้ามเพียงกรณีอกชนยกอายุความขึ้นต่อสู้กับรัฐ ไม่ได้ห้ามกรณีเอกชนยกอายุความต่อสู้กับเอกชนด้วยกันเอง ในส่วนของการห้ามบังคับคดีนั้น จะอยู่ในมาตรา 1307 กล่าวคือ การยึด อายัดทรัพย์สินโดยเจ้าพนักงานบังคับคดี ที่ทำโดยเจ้าพนักงานบังคับคดี ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น จะไม่สามารถทำได้ เนื่องจากทรัพย์สินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้นไม่อยู่ในข่ายการบังคับคดีนั้นเอง สรุป สาธารณสมบัติของแผ่นดิน คือทรัพย์สินที่ประชาชนใช้ร่วมกันเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ถือเป็นทรัพย์สินส่วนกลาง ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สินที่ประชาชนใช้ร่วมกันหรือมีผู้แทนรัฐใช้งานแทนก็ตาม ทั้งนี้เอกชนย่อมไม่อาจโอน อ้างอายุความได้สิทธิหรืออายุความเสียสิทธิต่อสู้รัฐ หรือยึดอายัดทรัพย์สินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินได้ เนื้อหาโดย กิตตินันท์ จารุกิจไพศาล Paralegal น.บ. (ธรรมศาสตร์) อ้างอิง chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.dol.go.th/publicland/DocL...