From HPA Axis to Laboratory Testing: Cortisol Explained | PART 1

🧪 CORTISOL LAB PROCESS | PART 1: PHYSIOLOGY อ่านนาฬิกาความเครียดผ่านวิทยาศาสตร์ห้องปฏิบัติการ 🩺🔬 ใน PART 1 — CORTISOL PHYSIOLOGY นี้ เราจะมาทำความเข้าใจพื้นฐานที่สำคัญที่สุดของฮอร์โมน Cortisol ตั้งแต่สรีรวิทยา การควบคุมผ่าน Hypothalamus-Pituitary-Adrenal (HPA Axis) บทบาทต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย ตลอดจนรูปแบบการกระจายในกระแสเลือดและชนิดของสิ่งส่งตรวจที่ใช้ในการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ก่อนที่จะก้าวไปสู่ขั้นตอนในห้องปฏิบัติการ เพราะการแปลผล Cortisol ไม่ใช่แค่การอ่านตัวเลข แต่คือการเข้าใจระบบร่างกายมนุษย์ 📌 ไฮไลท์ในคลิปนี้: • Cortisol คืออะไร? ทำไมจึงเรียกว่าฮอร์โมนแห่งการเอาตัวรอด • กลไกการควบคุมผ่าน HPA Axis (Hypothalamus - Pituitary - Adrenal gland) • ทำความเข้าใจ Diurnal Rhythm จังหวะการขึ้นลงของ Cortisol ในแต่ละช่วงเวลา • เจาะลึกรูปแบบ Cortisol ในกระแสเลือด: Bound vs Free Cortisol ต่างกันอย่างไร? • ปัจจัยที่มีผลต่อ CBG (Cortisol-Binding Globulin) ที่อาจทำให้ผล Total Cortisol คลาดเคลื่อน • เปรียบเทียบสิ่งส่งตรวจ: Serum Cortisol, Salivary Cortisol และ Urinary Free Cortisol (UFC) เหมาะกับสถานการณ์ไหน? คลิปนี้เหมาะสำหรับ: • นักศึกษาเทคนิคการแพทย์ และนักวิทยาศาสตร์การแพทย์ • บุคลากรทางการแพทย์ แพทย์ นักศึกษาแพทย์ และสหเวชศาสตร์ • บุคลากรห้องปฏิบัติการทางคลินิก • ผู้สนใจด้าน Endocrinology และ Clinical Chemistry 🔬 EDUCATIONAL SUMMARY // สรุปเนื้อหาเชิงลึกเพื่อการทบทวน: Cortisol สังเคราะห์จาก Cholesterol ที่ชั้น Zona Fasciculata ของ Adrenal Cortex ควบคุมผ่าน HPA Axis: Hypothalamus (CRH) - Anterior Pituitary (ACTH) - Adrenal Gland (Cortisol) และควบคุมกันเองด้วยระบบ Negative Feedback Loop Diurnal Rhythm: ฮอร์โมนพุ่งสูงที่สุดช่วงเช้าตรู่ (Peak) และต่ำสุดช่วงเที่ยงคืน (Trough) ในเลือด Cortisol จับกับโปรตีน CBG 80-90%, จับกับ Albumin 5-15% และเหลือเป็นฮอร์โมนอิสระ (Free Cortisol) เพียง 5% ซึ่งเป็นรูปเดียวที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ และแพร่เข้าน้ำลายได้ Serum Cortisol วัดค่า Total Cortisol ดังนั้นหากผู้ป่วยมีระดับโปรตีนตับหรือ CBG ผิดปกติ ค่าที่ได้อาจคลาดเคลื่อน การตรวจสิ่งส่งตรวจทางเลือกอย่าง Salivary Cortisol หรือ 24 hour Urinary Free Cortisol (UFC) จึงสำคัญมากในการวินิจฉัย Cushing's Syndrome หรือ Adrenal Insufficiency ⏱️ Timestamps: 00:00 Introduction 00:06 HPA Axis & Circadian Rhythm การควบคุมการหลั่งฮอร์โมน 00:53 Multi-system Effects ผลของ Cortisol ต่อระบบต่างๆ และ Metabolism 01:15 HPA Axis Regulation Review (CRH, ACTH, Feedback Mechanism) 02:17 Cortisol: More Than a Stress Hormone บทบาทอื่นๆ ในร่างกาย 02:42 Plasma Cortisol Distribution (CBG, Albumin, Free Cortisol) 03:54 Serum Cortisol Testing การตรวจ Total Cortisol และข้อจำกัด 04:30 Salivary Cortisol & Free Cortisol Assessment 04:52 Advantages & Clinical Utility of Salivary Cortisol 05:08 Urinary Free Cortisol (UFC) & Hypercortisolism Assessment 05:33 Part 1 Summary บทสรุปสรีรวิทยาของคอร์ติซอล 📚 References & Further Reading: [กลุ่มหลัก: คัมภีร์แล็บและสรีรวิทยาฮอร์โมน] Tietz Textbook & Fundamentals of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics 👉 https://shop.elsevier.com/books/tietz... 👉 https://shop.elsevier.in/tietz-fundam... Oprea A, et al. Novel insights into glucocorticoid replacement therapy... (PMC6360643) 👉 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles... Physiology, Cortisol - StatPearls (NCBI Bookshelf) 👉 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NB... Greaves RF, et al. Current considerations for the biochemical assessment of cortisol exposure. 👉 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25550... [กลุ่มไกด์ไลน์ทางคลินิกและการแปลผลวินิจฉัยโรค] Endocrine Society Clinical Practice Guidelines (The Diagnosis of Cushing's Syndrome) 👉 https://academic.oup.com/jcem/article... Endocrine Society Clinical Practice Guidelines (The Diagnosis of Adrenal Insufficiency) 👉 https://academic.oup.com/jcem/article... [กลุ่มคู่มือแล็บภาษาไทยและฐานข้อมูลสืบค้นเพิ่มเติม] ภาควิชาพยาธิวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล (คู่มือการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ) 👉 https://www.si.mahidol.ac.th/Th/manua... คลังตำราอิเล็กทรอนิกส์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล 👉 https://www.rama.mahidol.ac.th/librar... Lab Tests Online UK – Cortisol Test Information 👉 https://labtestsonline.org.uk/tests/c... MDPI Journal of Clinical Medicine (HPA Axis and Cortisol Rhythm) 👉 https://www.mdpi.com/journal/jcm 🔬 Series: Cortisol Laboratory Process Part 1 — Physiology & Overview ✅ Part 2 — Specimen & Pre-Analytical Factors (Coming Soon) Part 3 — Analytical Methods & Interferences (Coming Soon) Part 4 — Interpretation & Clinical Context (Coming Soon) 📌 ฝากกดติดตามและเปิดกระดิ่งแจ้งเตือนไว้ เพื่อไม่ให้พลาดความรู้ดีๆ ในพาร์ทถัดไปนะครับ! #Cortisol #ClinicalChemistry #LaboratoryMedicine #MedicalLaboratoryScience #Endocrinology #MLS #ClinicalLaboratory #HormoneTesting #ClinicalPathology #MedicalTechnology #MedTechThailand #MedTech #เทคนิคการแพทย์ #สรีรวิทยา #HPAaxis #วิทยาศาสตร์การแพทย์ #LabInterpretation #CushingSyndrome