Data Stories- 14 tetor 1927 - Vritet në Pragë Ceno Kryeziu, kunati i Zogut

Ceno Bej Kryeziu, ish-ministër i Brendshëm dhe bashkëshort i motrës së Ahmet Zogut, u vra më 14 tetor 1927, në Pragë të Çekosllovakisë, në stilin e vrasjes së Esad Pashë Toptanit. I lindur në Gjakovë në një familje të pasur tregtarësh, dhe i arsimuar në Stamboll, në rininë e tij Ceno Beu shfaqet si aktivist i çështjes shqiptare. Duke qenë se vinte nga një familje tregtarësh, duke pranuar realitetin e një Kosove si pjesë e Mbretërisë Serbo-Korato-Sllovene, Ceno Beu, ndërton lidhje të forta me kastën politike të Jugosllavisë. Për këto arsye, në përfundim të Luftës së Parë Botërore ai zgjidhet kryetar i Bashkisë së Gjakovës. Por lidhjet me shtetin e ri shqiptar nuk i humb. Më 1922 ai martohet me një nga motrat e Ahmet Zogut, në këtë kohë Kryeministër i Shqipërisë, lidhje nga e cila bëhet me një djalë, Esad Kryeziun. Nga kjo kohë, Ceno Bej Kryeziu do të ishte krahu i djathtë dhe njeriu më influent pranë Ahmet Zogut, sidomos pas largimit të tij nga Shqipëria, në qershor të vitit 1924. Pas kthimit në Shqipëri dhe rimarrjes së pushtetit, Ceno Bej Kryeziu, siç provohet edhe nga këto fotografi, shfaqet si dorë e fortë duke eliminuar disa nga kundërshtarët më të fortë të Ahmet Zogut, nisur me Bajram Currin. Në janar 1925, pasi Ahmet Zogu bëhet President, e vendos Ceno Beun në krah të djathtë, në postin e ministrit të Brendshëm. Porse një vit më pas, krejt papritur, Zogu e shkarkon nga posti i ministrit të Brendshëm, duke e emëruar ambasador të Shqipërisë në Beograd - një lëvizje që u shoqërua me dyshime për krisje besimi mes të dyve. Në fakt, në këtë kohë Zogu nis të dyshojë se Ceno Beu luante lojë të dyfishtë dhe se komplotonte me jugosllavët kundër tij, për shkakun se në atë kohë kishte nisur të orientohej dhe lidhej më fort me Italinë. Një vit më pas, në korrik 1927, Kryeziu caktohet ambasador në Çekosllovaki duke e mbajtur postin e ambasadorit në Beograd. Tre muaj më pas, më 14 tetor 1927, në momentin kur po dilte nga një kafene e njohur në Pragë, ai qëllohet me armë nga një student shqiptar i quajtur Alqivjadh Bebi. Atentatori ishte një shqiptar kokëkrisur që dëshmohej se e kishte pasur qëllim të jetës të bëhej një hero. Faktin e sjell të shkruar, në kujtimet e tij, Zoi Xoxa – një gazetar i shquar shqiptar i kohës. “Alqivjadhi ishte një xhuxhmaxhuxh, një pëllëmbë përmbi tokë, por shumë i ekzaltuar. Donte të bëhej hero. Kërkonte jetëshkrimet e njerëzve të mëdhenj. E kishte zili Anvi Rustemin që kishte mundur të vriste Esad Toptanin. Më thoshte dendur: cili mund të ishte në Shqipëri si Esati, që ta vriste dhe të fitonte, edhe ai, emrin e heroit, si Avni Rustemi”. Alqivjadh Bebi nuk do bëhej hero. Dy muaj më pas ai do të vritej në Pragë, në sallën e gjyqit, nga një njeri i Ceno Bej Kryeziut. Vrasja e Ceno Bej Kryeziut – kunatit të Mbretit të ardhshëm Zog, ka mbetur e mjegullt, ndërsa dokumentet e kohës dhe dëshmitarët thonë, se në Beorgad dhe në Tiranë, është shfaqur keqardhje. Në qarqet jugosllave, ambasadori Ceno bej Kryeziu, gëzonte simpati për qëndrimet e tij të njohura si dhe për parullën; “Ballkani u përket popujve ballkanas”. Edhe pse mbi të ranë hije dyshimi, në Tiranë, kryeministri Ahmet Zogu u shfaq i mërzitur. Ai u kujdes që kunatit ti organizonte një ceremoni të denjë varrimi, që nisi me balsamosjen e trupit në Pragë. Vëllezërit e Ceno Bej Kryeziut besonin se pas vrasjes ishin disa zyrtarë të kohës si dhe vetë Ahmet Zogu. Me qëllim për tu hakmarrë, ata organizuan disa atentate, por pa sukses. Kohët e fundit, Albanologu Robert Elsie - bazuar në kujtimet e një lejtnant-koloneli brtianik, të quajtur Valter Francis Stirling, të atashuar pranë xhandarmërisë shqiptare të kohës, ka publikuar disa fakte interesante. Sipas kujtimeve të Stirling, gjatë kohës që ishte në Tiranë, ai kishte zbuluar një komplot të Ceno Bej Kryeziut dhe jugosllavëve në dëm të Ahmet Zogut. Lejtnant-koloneli britanik kishte siguruar informacione që thoshin se komploti do të niste me vrasjen e Zogut në Tiranë, më tej kryeqyteti do të pushtohej nga dibranët dhe, në fund, i gjithë vendi do të pushohej nga trupat jugosllave. I njëjti person shkruan se për gjithçka ishte konsultuar me Ahmet Zogun dhe se, në fund, kishin vendosur se zgjidhja e vetme, që plani jugosllav të hidhej në erë, ishte vrasja e Ceno Bej Kryeziut. Lejtnant-koloneli Stirling shkruan se ata kishin gjetur një vrasës, e kishin pajisur me pasaportë false dhe e kishin nisur për në Pragë, duke e kontrabandaur fillimisht në Greqi. #mcntv #mcn #datastories #ferdinanddervishi #histori #ngjarjethistorike #cenokryeziu #ahmetzogu