MAYA - Yörük/Türkmen Müziği (The Essence)

Maya; Geleneksel müzikten geleceğe bir yol Anadolu’nun güney ucundaki dağlık bölgeye Teke yöresi denir. Burası aynı zamanda Likya uygarlığının sınırlarını kapsar. Bu yörenin dağlık kesiminde çok eskiden beri göçebe Yörükler yaşar. Göçebeler ile yerleşik halklar arasında çok eskiden beri farklı alanlarda çatışmalar yaşanmıştır. Kültür alanında yerleşik olan halkların daha avantajlı olduğu ileri sürülür. Ancak, Teke yöresinde yaşayan Yörük/Türkmenler sahip oldukları çok özel bir müzik kültürü ile öne çıkmaktadır. Göçebe hayatı zordur. Bu hayatta her şeyin en yalını ile yaşam sürdürülür. Doğada yaşayan Yörük, yaşam için zorunlu olanlardan fazlasını çadırında ve hayatında barındırmaz. Çünkü çadırı sınırlıdır. Ağırlıkla göçmek zordur. İşte bu zor yaşamda ve yaşamak için en gerekli olanlardan biri de müziktir. Asya’dan, yüzyıllar ötesinden, geleneksel müziği yaşadıkları topraklara taşımışlardır. Bu yerin özelliklerine göre de tonal/armonik olarak biçimlendirilmiş, çok sesli bir müziğe ulaşılmıştır. Doğa ve doğadaki yaşam bir açık hava konservatuarı gibi algılanmıştır. Yörük müzisyenler, usta çırak ilişkisi içinde, görerek, duyarak ve yaşayarak bu müziği devam ettirmektedirler. Hepsi kendi müzik aygıtlarını da kendileri yapmaktadırlar. Maya adlı belgesel, bu öykünün bir parçasıdır. Denizli ili, Çameli ilçesinin dağ köylerinde yaşayan çobanlık yapmış ve çoğu oldukça yaşlı müzik ustaları vardır. Bu ustalardan birisi de Hayri Dev’dir. Hayri Dev, 2008 yılında UNESCO “Yaşayan insanlık mirası” listesine seçilmiştir. Yapılan müzik sadece yerelde kalmamıştır. Büyük sanatçı Talip Özkan onları tanıtmaya çalışmıştır. Yine büyük bağlama ustası Erdal Erzincan onların tekniğini çalışarak, üst aşamalara çıkarmıştır. Fransız bilim insanı Jerome Cler Hayri Dev ile ilgili belgesel çekmiş ve Fransa’da etno-müzik alanında doktora yapmış ve Sorbonne Üniversitesi’nde ders vermiştir. Bu müzik, gelenekten geleceğe bir mayadır. Maya belgeselinde, Fethiye’den yola çıkılarak, Çameli’nin dağ/yayla köylerinde yaşayan Yörük kökenli ve köylü müzisyenlerle çalışılmıştır. Çameli’nin Araplar, Sofular, Belevi, Gökçeyaka, Dağdibi, Kapız, Hekimler köylerinde yaşayan usta müzisyenler özgün icralarda bulunmuştur. Yörede yaşayan köylü ustalar; Hayri Dev, Bayram Dev, Cemil Çağdaş, Niyazi Kınayer, Durmuş Yıldırım, Ali Genç, Mesut Geçgel, Nevzat Şaylan ile yapılan görüşmelerde, müzik ile doğa, müzik ile çobanlık, müzik ile iletişim gibi pek çok olguya en özgün örnekleriyle tanık olunmuştur. Yine, bu çekimlerde, yeni nesil bir usta ve akademik çalımalar yapan Mehmet Günay Eser de katılarak, geleneğin sürekliliğine örnek icralarda bulunmuştur. Filmde, ülkemizde halk çalgılarının en önemlisi olan bağlamanın büyük/virtüöz usta olan Erdal Erzincan’ın tanıklığına ve icrasına başvurulmuştur. Erdal Erzincan da yerel ustaların çağdaş halk müziğine yaşamsal katkılarını birinci elden ve canlı örneklerle sunmuştur. Konuyla ilgili yerel yöneticilere ve yine Yörük kültürü konusunda çok önemli araştırmalar yapan ve eser veren yazar ve televizyon programcısı Ramazan Kıvrak ve Dr. Özcan Özçelik’in de görüşlerine başvurulmuştur. Maya belgeseli, geleneğin sürekliliği konusunda naif bir yaklaşımda bulunma amacı olan ve umutlu insan öykülerini duyurma çabasında olan bir çalışmadır. Maya; 4. Türk Dünyası Belgesel Film Festivali’ne (2019) seçilmiştir. Çok prestijli olmamakla birlikte, 2020/21 yılında birkaç uluslararası festivale seçilmiş ancak, pandemi nedeniyle bu festivallere katılmak mümkün olmamıştır.