මහාබෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය සහ කන්ථක අශ්වයාගේ පක්ෂපාතීත්වය...

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසන ඉතිහාසයේ ඉතාමත් ශෝකජනක මෙන්ම ආගමික හරයෙන් පිරුණු උතුම් සිදුවීමක් ලෙස බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය සනිටුහන් වේ... සිදුහත් කුමාරයාණන් පැවිදි වීම සඳහා මාලිගයෙන් පිටවී අනෝමා නදිය අසලට වැඩම කළ ඒ ඓතිහාසික රාත්‍රියේදී, තම ජීවිතය හා සමානව උන්වහන්සේට ආදරය කළ කන්ථක අශ්වයාට තම අවසන් රාජකාරිය ඉටු කිරීමට සිදු විය... ඡන්න ඇමතිතුමා සමඟ කන්ථක අශ්වයා සහ රාජකීය ආභරණ ආපසු කපිලවස්තු පුරයට රැගෙන යන ලෙස සිද්ධාර්ථ කුමාරයාණන් විසින් නියෝග කරන ලදී... සාමාන්‍ය සත්වයෙකු නොවූ කන්ථක, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ උපන් දිනයේම උපත ලැබූ සහජාත වස්තූන් හතෙන් එකක් ලෙස සැලකෙන අතර, ඔහු සසරේ බොහෝ පින් පුරාගෙන ආ සත්වයෙකි... අනෝමා නදිය අසලදී බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ සඟළ සිවුරු හැඳ පැවිදි වූ පසු, ඡන්න ඇමතිතුමා අඬමින් කන්ථක අශ්වයා සමඟ ආපසු කපිලවස්තු පුරයට යාමට සැරසුණි... තමාගේ ප්‍රාණසම ස්වාමියා වූ සිදුහත් කුමාරයාණන් තවදුරටත් තමන් සමඟ ආපසු නොඑන බව වටහාගත් කන්ථක අශ්වයාට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කෙරෙහි වූ දැඩි සෙනෙහස සහ ශෝකය දරාගත නොහැකි විය... බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ මෙය හඳුන්වන්නේ 'හදවත පැලී මිය යාම'ක් ලෙසය... කුමාරයා කෙරෙහි ඔහු තුළ තිබූ බැඳීම කොතරම් දැයි මින් පැහැදිලි වේ... කන්ථක අශ්වයා මිය ගිය නමුත්, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමෙන් සහ උන්වහන්සේගේ පාරමිතා පිරීමට දායක වීමෙන් ලද මහා කුසල බලයෙන්, ඔහු තව්තිසා දෙව්ලොව දෙවියෙකු ලෙස උපත ලැබීය... ඔහු එහි 'කන්ථක දේවපුත්‍රයා' නමින් ප්‍රකට විය... මෙය, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ වැනි උතුමන් ඇසුරු කිරීම සහ උන්වහන්සේට කරන සේවය පවා මෙවන් උසස් ආනිශංස ලැබිය හැකි මහා කුසලයක් බවට පත්වන ආකාරය පිළිබඳ අපූරු පාඩමකි... බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේට උපකාර කළ බොහෝ දෙනා උන්වහන්සේගේ බුද්ධ රාජ්‍යයේදී විවිධ උසස් තනතුරු හෝ නිවන් මඟ සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අවශ්‍ය පින් රැස් කරගනිති... එසේම, මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය අපට උගන්වන ගැඹුරුම පාඩම නම්, සසරේ කෙතරම් බැඳීම් තිබුණද, අවසානයේ නිවන් මඟ උදෙසා සියල්ල අත්හැරීමට සිදුවන බවයි... උතුම් තෙරුවන් සරණයි... නමෝ බුද්ධාය...