Әділет Ахмет: Ұлт болсақ, сыналар кезеңге келдік

Алаштың тілдік мұрасын зерттеуші тілші ғалым, Ахмет Байтұрсынұлы музей-үйінің бөлім меңгерушісі, ақын Әділет Ахметұлымен сұхбат. Сұқбат сорабы: 00:00:00 - Сөз басы. 00:01:16 - Алаш рухы көтерілетін ай 00:02:00 - Әділеттің ең жаңа марапаты 00:03:09 - Әлеуметтік желінің шарапаты 00:06:36 - Ешбір халықтың тілін ғылым тіліне жарайды, жарамайды ешкім тұрақтандырмаған 00:08:00 - Ұлт болсақ, сыналатын кезеңге келдік 00:08:23 - Қазақ тілі күні батып бара жатқан тіл емес 00:09:47 - Жаһанданудың мүмкіндіктері 00:11:10 - Жаһандануға жұтылмай отырған ұлттар 00:13:38 - Алашта жаһандану үрдісіне қарсы тәжірибе бар 00:15:45 Жаһандану процессі - мәңгілік тақырып 00:17:22 «Түркі тілдер сөздігі», «Кодекс куманикус» қазіргі Oxford сөздігінің ролін атқарған 00:18:14 - Сөз жоғалғаннан кейін ұлттық киім киіп, әшекей тағып жүрмей-ақ қой 00:19:19 - Термин жасау мәселесі де - мәңгілік тақырып 00:19:50 - Термин мәселесі күнтәртіпке көтерілгені өткен ғасыр 00:20:16 - Орта ғасырдағы мұсылман түріктің классиктері араб тілінде жаза бастады 00:20:56 - Патша ордаларында шығармаларын түрікше жазғандарға арнайы сыйлық беріп отырған 00:21:40 - Араб тілін білгеннің жөні осы екен деп қазақтың хан-сұлтандары хатты арабша жазған жоқ 00:23:28 - Алаш арыстарының алдында тез шешуге тиісті мәселелер тұрды 00:24:26 - Қазақтар «мұсылман» деген сөзді «пұсырман» деген 00:24:57 - Алдымен әліпби дұрыс болуы керек 00:25:57 - Йталы елінің тәжірибесі бізге келеді екен 00:26:44 - Қазақтың төл дыбысы 24. 00:28:02 - Конференция деген сөзге қазақ тілінен балама табылмады 00:28:23 - Ленинді Бладемір баласы деп жазды 00:29:31 - Мұндай жазуға келгенде термин мәселесі өздігінен шешіліп отырды 00:30:07 - Сырттан дыбыс, әріп кіргізбеуге тырысты 00:31:24 - Қытайдың термин жасау пренципі Ахметтерге ұқсайды 00:32:20- Әріптің аз болуы, жазудың өзгеше болуы - үлкен қалқан 00:34:04 - Түркия 14 жылдан кейін Ахметтердің үлгісін алды 00:37:41 - Абайдың сөзжасамы туралы 00:47:04 - Елдес Омарұлындағы 65 түрлі қалып 00:49:05 - Калькадан құтылуға әбден болады 00:55:25 - Ахметтің жоғалып кеткен ғажайып бір кітап болған 00:57:40 - Ахметтің жанайқайы 01:01:05 - Адам емес техника айтып отырған тілге еліктеу 01:02:56 - Классиктер еңбегі сөреде самсып тұр. Бірақ… 01:03:30 - Сөз соңы.