"Mίλα, Xρυσάνθη, μίλα", γυναίκες BΩΛΑΚΑ ΔΡΑΜΑΣ, Μάρκος Παύλου, ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΚΑΡΑΒΑΝΙ 2006

Bώλακας, χωριό παραμεθόριο στους πρόποδες του όρους Φαλακρό, λίγα χιλιόμετρα από την Βουλγαρία. Χωριό με ξεχωριστή παράδοση, με εξέχουσα θέση στον πλουσιότατο χάρτη τοπικών μουσικοχορευτικών ιδιωμάτων της περιοχής της Δράμας, Ένα από τα στοιχεία που καθιστούν τον Βώλακα ξεχωριστό και η ύπαρξη γυναικείων πολυφωνικών τραγουδιών. Ο Βώλακας κατέχει ξεχωριστή θέση στον ευρύτερο χάρτη των ελλαδικών πολυφωνιών, όντας η πιο ξεχωριστή σχετική παράδοση εκτός της Ηπείρου, μαζί με κάποια χωριά της Κέρκυρας που έχουν κι εκείνα τη δική τους πολυφωνία. Παλαιότερες καταγραφές επιβεβαιώνουν την ύπαρξη γυναικείων πολυφωνικών τραγουδιών και στην Κάτω Κάρπαθο. Ένας σημαντικός ερευνητής της πολυφωνίας του Βώλακα ήταν ο Ελβετός εθνομουσικολόγος Samuel Baud Bovy που συμπεριέλαβε σχετική αναφορά στο βιβλίο του "Δοκίμιο για το ελληνικό δημοτικό τραγούδι" που εξέδωσε το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, με σημείωμα του Φοίβου Ανωγειανάκη, το 1984. Ο ερευνητής επιλέγει να αναφερθεί στον Βώλακα (σελίδα 48), μέσα από το τραγούδι "Ιβάνα". O S.B.B. αναφέρει βουλγάρικη επίδραση σε τούτα τα τραγούδια, με βάση τις αναλογίες τους με τον τρόπο τραγουδίσματος στην ευρύτερη περιοχή της κοιλάδας της Μέστης (Νέστου όπως λέγεται από τους Βούλγαρους), στην άλλη πλευρά των συνόρων. Ο ερευνητής αναφέρεται στη δομή του τραγουδιού, στον τονισμό των συλλαβών με βάση τη μουσική αλλά και στο ισκοράτημα - τη δεύτερη φωνή - που δεν είναι σταθερή αλλά κινείται ανάμεσα σε τρεις τόνους (τονική, υποτονική και τρίτη βαθμίδα) σε αναλογία με τα πολυφωνικά στην άλλη πλευρά των συνόρων. Το Πολυφωνικό Καραβάνι που διοργανώνει η "Άπειρος" από το 1998 μέχρι σήμερα, έχει επισκεφτεί αρκετές φορές τον Βώλακα, από το 2006 και μετά. Σκοπός η επιτόπια έρευνα ενός τελείως ξεχωριστού πολυφωνικού ιδιώματος και η προβολή του, στο πλαίσιο του συνόλου των ελλαδικών και ελληνόφωνων πολυφωνιών που προσπαθεί να αναδείξει και να διαδόσει. Το πρώτο ταξίδι στον Βώλακα θεμελίωσε ταυτόχρονα και τα εποχιακά Πολυφωνικά Καραβάνια, όντας το πρώτο, μάλιστα, Ανοιξιάτικο Πολυφωνικό Καραβάνι. Τέλη Μαρτίου 2006, ένα ταξίδι 1400 χιλιομέτρων συνολικά, για την πρώτη συνάντηση με τις γυναίκες του Βώλακα, την πρώτη επιτόπια καταγραφή εκεί, με καλωσόρισμα από τον πολιτιστικό σύλλογο του χωριού, δια του Προέδρου του κ. Άρμεν. Πολύτιμος παραστάτης και συμμέτοχος της καταγραφής ο γκαϊτατζής του χωριού, ο Μάρκος Παύλου, διαχρονικός "οικοδεσπότης" των επιστροφών μας. Ας σημειωθεί ότι σε εκείνο, το πρώτο εποχιακό Καραβάνι συμμετείχαν μόλις δύο συνταξιδιώτες, ο "κυρατζής" του Καραβανιού Αλέξανδρος Λαμπρίδης και η Τάνια Φύσσα, τότε μέλος στο Εργαστήρι Πολυφωνίας και, μετά, μέλος του πολυφωνικού συνόλου "Χαονία". Παρότι ήταν οι δυό τους μόνο, ανέπτυξαν και αξιοποίησαν το σύνολο του εξοπλισμού των επιτόπιων καταγραφών της "Απείρου" εκείνη την εποχή. Οι δυό τους άνοιξαν τον δρόμο των περιοδικών επιστροφών του Πολυφωνικού Καραβανιού στον Βώλακα, με αρχή τον Ιούλιο του 2006 και συνέχεια με δύο Ανοιξιάτικα Πολυφωνικά Καραβάνια, το 2014 και το 2017, εξολοκλήρου αφιερωμένα στην πολυφωνία του Βώλακα. Τo τραγούδι που παρουσιάζεται εδώ είναι από τα τραγούδια που χαρήκαμε περισσότερες φορές στο Βώλακα. Οι στίχοι του, σύμφωνα με μια μεταγενέστερη επιτόπια καταγραφή του και τη μεταγραφή τους στο Αρχείο Πολυφωνικoύ Τραγουδιού, είναι οι ακόλουθοι: Μίλα Χρυσάνθη,μίλα στη μάμα σου Και στον μπάμπά σου. Λέγε και στον μπαμπά σου, εσένα Σε μένα να δώσει. Λέω μπάρμπα λέω, αλλά δεν με δίνουν Γιατί είσαι ξένος. Γιατί είσαι ξένος, γιατί σκηνή δεν έχεις Σπίτι ή αχυρώνα. Σπίτι ή αχυρώνα, χωράφια λιβάδια βόδια ζευγαράκια. Μίλα Χρυσάνθη μίλα, ο Θεός θα δώσει Σπίτι ή αχυρώνα. Σπίτι ή αχύρωνα, χωράφια λιβάδια, Βόδια ζευγαράκια. Εδώ οι γυναίκες του ομίλου του Βώλακας συνοδεύονται από τον Μάρκο Παύλου στη γκάιντα και δύο μουσικούς σε νταχαρέδες. Ο ενας είναι ο Κώστας Ράδος, το όνομα του άλλου Πέτρος, σύντομα θα επιβεβαιώσουμε το επιθετό του. Η δημοσίευση γίνεται με αφορμή την πρόσφατη συμπλήρωση είκοσι χρόνων από εκείνο το πρώτο Ανοιξιάτικο Πολυφωνικό Καραβάνι στο Βώλακα και λίγες μέρες μετά το πιο πρόσφατο Ανοιξιάτικο Πολυφωνικό Καραβάνι στο χωριό. Στις 2 Ιουνίου 2026 αναχωρήσαμε από εκεί! Πριν τρεις μέρες. Καλή αντάμωση στα επόμενα. Επιμέλεια: Αλέξανδρος Λαμπρίδης [email protected], www.polyphonic.gr "Άπειρος" Πολυφωνικό Καραβάνι Καλή Πρακτική Διαφύλαξης Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς UNESCO 2020