«Τι έχουν της Μάνης τα βουνά...», ιστορικό, τσάμικο (Πελοπόννησος) ~ Δημήτρης Περρής

Από το Δημήτρη Περρή στη φωνή, τον Κώστα Κοπανιτσάνο (κλαρίνο), τον Κλέαρχο Κορκόβελο (τσίμπαλο), το Λευτέρη Μαντζιούκα (λαούτο) και το Βασίλη Ι. Οικονόμου (τουμπελέκι), ακούμε στη γνήσια μορφή του, το γνωστό μοραΐτικο τραγούδι με τίτλο: «Τι έχουν της Μάνης τα βουνά...», στο ρυθμό του τσάμικου χορού. Τι έχουν της Μάνης τα βουνά και στέκουν βουρκωμένα καν(ε) βοριάς τα φύσηξε κάν(ε) βαρύ χαλάζι; Μήτε βοριάς τα φύσηξε μήτε βαρύ χαλάζι; Γιουσούφ Αράπης πολεμά με δεκοχτώ χιλιάδες Πέφτουν τα τόπια σα βροχή κι οι μπάλες σα χαλάζι Κι αυτά τα λιανοντούφεκα σα σιγανή ψιχάλα. Το τραγούδι αυτό αναφέρεται σε μία μάχη υψίστης εθνικής και ιστορικής σημασίας. Τη μάχη του Διρού. 22-25 Ιουνίου 1826 οι αδούλωτες Μανιάτισσες με δρεπάνια στα χέρια απέκρουσαν το στρατό του Ιμπραήμ Πασά του Γιουσούφ Αράπη όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο λαός στα τραγούδια του. Με την αποφασιστικότητά τους και τη γενναιότητά τους ανέκαμψαν το ηθικό των Ελλήνων σε μία περίοδο που η επανάσταση στο Μωριά κινδύνευε να χαθεί. Η γενική εφημερίδα της Ελλάδος έγραψε για την περίτρανη αυτή νίκη των γυναικών: Ήκουσεν ο Ιμπραχήμης ότι εις την Σπάρτην οπλοφορούσι και αι γυναίκαι αντιφιλοτιμούνται προς τους άνδρας. Ιδού τώρα ότι ηξιώθη να ίδη, αν όχι αυτός προσωπικώς, τα στρατεύματά του όμως. Πεντακόσιαι γυναίκαι, έδραμον οπλισμέναι κατά των αποβάντων Αράβων, και πολλόταται άλλαι, άοπλαι και οπλισμέναι εφιλοτιμούντο να μη φανώσι των ανδρών κατώτεραι. Όπου, λοιπόν, και αι γυναίκαι και τα παιδία οπλοφορούσι και πολεμούσι, ας μη ελπίζει ο Ιμπραχήμης να προκόψει, και έσφαλε τα μέγιστα εις την εκλογήν του νέου τούτου θεάτρου. Ο ελληνικός γυναικείος ηρωισμός υπήρξε καθοριστικός στον αγώνα των Ελλήνων και είναι αναγνωρίσιμος από την παγκόσμια ιστορία. Το τραγούδι αποτελεί άλλη μια ιστορική πηγή για τη γυναικεία συμμετοχή στην έκβαση του αγώνος που ήταν παλιά παράδοση (ήδη από τα χρόνια των ακριτών και των απελατών.)