#11 Jan Rotmans: ‘Het gaat nu om een krachtig, hoopvol verhaal en een liefdevol signaal’

In zijn laatste boek ‘De perfecte storm, op zoek naar een nieuwe balans’, schetste ‘transitieprofessor ‘Jan Rotmans ruim voor de verkiezingen in Nederland al de contouren van een mogelijk verpletterende zege voor de PVV. Hij verwijst naar de Atlas van afgehaakt Nederland, over een deel van de burgers dat geen perspectief meer ziet. Rotmans: ‘Steeds meer mensen dreigen los te raken van de samenleving en voelen zich onthecht en vervreemd. Dat betreft niet alleen de onderklasse meer, ook een groeiend deel van de middenklasse denkt: jullie in Den Haag zitten er niet voor ons.’ Over het oprukken van uiterst rechts in Europa: ‘De kwaliteit van leven van de meeste Nederlanders gaat er, ondanks de economische groei in de laatste decennia, al jaren niet meer op vooruit en staat inmiddels onder grote druk. Dat de populisten het goed doen bij verkiezingen en hoog in de peilingen blijven staan, heeft er alles mee te maken dat mensen het gevoel hebben dat ze geen grip meer hebben op hun leven en dat ze die ook niet snel zullen terugkrijgen. Ze hebben daarnaast het idee dat ook de politiek de grip verloren heeft. En dat is ook zo. Populistische partijen spelen hierop in, maar zij zijn enorm opportunistisch en komen nooit met oplossingen die werken. Populisten baseren zich niet op wetenschap. Dan neem je irrationele besluiten en bega je blunders.’ In Omarm de chaos besprak Rotmans tien transities en hoe je die kunt versnellen, zoals de energie-, grondstoffen-, circulaire-, en de landbouw/voedseltransitie. Maar de democratische transitie noemt hij ‘de moeder aller transities.’ Zijn oplossingen tegen de populistische opmars: niet meer ‘top-down plannen over mensen uitstrooien’, neem burgers mee in transitieopgaven met ‘burgerberaden, stadslabs en digitale participatie.’ Zorg dat daarna het ‘democratisch stelsel wordt herijkt .’ Hij pleit voor ‘moedige leiders die durven zeggen: ‘we moeten door de pijn heen, maar we komen er beter uit.’ Heeft hij niet makkelijk praten, als onderdeel van de elite? ‘Ik ben juist op de hand van de onder- en middenklasse, kom zelf uit een eenvoudig gezin. Mijn hart ligt bij gewone mensen.’ Complotdenkers roepen dat het transitieverhaal bedoeld is om gewone mensen af te knijpen, The Great Reset en het World Economic Forum, maar dat ‘is quatsch’, zegt Rotmans. ‘Ik ga uit van een transitie die duurzaam, menselijk, inclusief en circulair is, maar het kan natuurlijk ook de andere kant op gaan…’ Kom daarom met een goed alternatief voor het populisme, zegt hij. ‘Het gaat nu om een krachtig, hoopvol verhaal en een liefdevol signaal.’