Tập 5/Giải Mã Hoa Văn Chậu Đồng Văn Hóa Đông Sơn#baovatquocgia #giaimacovat

Những hoa văn đang kể điều gì sau hơn hai nghìn năm? Thưa quý vị và các bạn! Thoạt nhìn, đây chỉ là một chiếc chậu bằng đồng đã phủ màu thời gian. Thế nhưng, nếu lặng lẽ quan sát từng đường nét được khắc trên bề mặt hiện vật, chúng ta sẽ nhận ra rằng, trước mắt mình không chỉ là một đồ dùng sinh hoạt của người Việt cổ, mà còn là một cuốn sử bằng đồng được viết cách đây hơn hai nghìn năm. Không có một hoa văn nào xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Mỗi đường khắc, mỗi vòng tròn, mỗi dải hoa văn, mỗi hình chim được chạm khắc trên thân chậu đều mang trong mình một ý nghĩa nhất định. Đó là một thứ ngôn ngữ không cần chữ viết, một hệ thống biểu tượng được những nghệ nhân Đông Sơn gửi gắm vào đồng thau để truyền lại cho hậu thế. Vậy, những hoa văn ấy đang kể với chúng ta điều gì? 1. MẶT CHẬU – MỘT BẢN ĐỒ CỦA VŨ TRỤ Điểm đầu tiên thu hút mọi ánh nhìn chính là phần mặt chậu. Nếu quan sát tổng thể, bố cục của nó gần như tái hiện nguyên vẹn nghệ thuật trang trí trên mặt trống đồng Đông Sơn. Ở vị trí trung tâm là một ngôi sao nhiều cánh tỏa sáng. Đây không chỉ là một họa tiết trang trí đơn thuần. Trong khảo cổ học, đa số các nhà nghiên cứu đều cho rằng hình ngôi sao này tượng trưng cho Mặt Trời – nguồn gốc của ánh sáng, của hơi ấm, của mùa màng và cũng là cội nguồn của sự sống. Đối với cư dân Đông Sơn, Mặt Trời không chỉ chi phối chu kỳ ngày đêm, mà còn quyết định sự sinh trưởng của cây lúa và sự tồn tại của cả cộng đồng. Bởi vậy, họ luôn đặt biểu tượng Mặt Trời ở vị trí trung tâm như muốn khẳng định một quan niệm sâu sắc rằng: mọi sự sống đều khởi nguồn từ thiên nhiên. 2. NHỮNG VÒNG HOA VĂN ĐỒNG TÂM Bao quanh biểu tượng Mặt Trời là nhiều vòng hoa văn đồng tâm được sắp xếp hết sức chặt chẽ. Điều đặc biệt là gần như không có hai vòng nào giống hệt nhau. Mỗi vòng đều mang một kiểu hoa văn riêng, tạo nên một tổng thể hài hòa và cân đối. Điều đó phản ánh trình độ tư duy mỹ thuật rất cao của người Đông Sơn. Trong quan niệm của họ, vũ trụ không phải là một mặt phẳng đơn giản, mà gồm nhiều tầng, nhiều lớp, lan tỏa từ trung tâm ra bên ngoài như những vòng sóng nước, như ánh sáng Mặt Trời đang tỏa khắp không gian, hay như vòng tuần hoàn bất tận của thời gian và sự sống. 3. HOA VĂN RĂNG CƯA Một trong những họa tiết xuất hiện nhiều nhất quanh mặt chậu là các dải hoa văn hình răng cưa với những tam giác nối tiếp nhau liên tục. Đây là loại hoa văn đặc trưng nhất của nghệ thuật Đông Sơn. Cho đến nay vẫn còn nhiều cách lý giải khác nhau. Có học giả cho rằng đó là hình ảnh những tia nắng Mặt Trời đang lan tỏa. Một số nhà nghiên cứu khác lại xem đó là biểu tượng của núi non, hoặc những lớp sóng nước nối tiếp nhau. Dù được hiểu theo cách nào, điểm chung vẫn thống nhất ở một ý nghĩa lớn hơn: đó là biểu tượng của sức mạnh thiên nhiên – yếu tố luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống của cư dân nông nghiệp Đông Sơn. 4. HOA VĂN ĐƯỜNG SONG SONG Quan sát kỹ hơn, chúng ta sẽ thấy vô số những đường thẳng song song chạy liên tục trên bề mặt hiện vật. Thoạt nhìn, đây chỉ là những nét khắc rất đơn giản. Nhưng để tạo nên những đường nét đều đặn và cân đối như vậy trên khuôn đúc đồng cách đây hơn hai nghìn năm là một thành tựu kỹ thuật đáng kinh ngạc. Những đường song song ấy tạo nên cảm giác trật tự, nhịp điệu và tính kỷ luật. Có lẽ đó cũng chính là hình ảnh phản chiếu của một cộng đồng Đông Sơn đã có tổ chức xã hội khá chặt chẽ và trình độ thủ công đạt đến đỉnh cao. 5. HOA VĂN HÌNH HỌC Toàn bộ bề mặt chậu gần như được phủ kín bởi các họa tiết hình học như tam giác, đường gấp khúc, ô quả trám, đường xoắn, vòng tròn đồng tâm và nhiều dải hoa văn khác. Điều đáng chú ý là hầu như không có khoảng trống nào bị bỏ lại. Điều đó cho thấy tư duy thẩm mỹ của người Đông Sơn không hướng đến sự đơn giản, mà hướng tới sự đầy đủ, hài hòa và cân bằng. Mỗi họa tiết đều được sắp xếp theo một quy luật chặt chẽ, tạo nên một tổng thể vừa sinh động vừa thống nhất..... Nếu thấy video ý nghĩa, xin quý vị hãy nhấn nút Thích (Like), Đăng ký (Subscribe) kênh "Bảo vật Quốc gia Việt Nam", bật chuông thông báo và chia sẻ video đến bạn bè, người thân để cùng lan tỏa những giá trị quý báu của di sản văn hóa dân tộc. Đừng quên để lại ý kiến, những câu hỏi hoặc những chủ đề mà quý vị mong muốn chúng tôi tiếp tục thực hiện trong các tập tiếp theo. Xin kính chúc quý vị và các bạn luôn mạnh khỏe, bình an và hẹn gặp lại trong chương trình tiếp theo của Kênh YouTube "Bảo vật Quốc gia Việt Nam", nơi cùng nhau khám phá, gìn giữ và lan tỏa những tinh hoa di sản của đất nước Việt Nam. Xin kính chào và hẹn gặp lại!