Ali Paşa Camii - Tokat

Ali Paşa Camii - Tokat Ali Paşa Bosnalı olup, Enderun’dan yetişmiştir. II. Bayezid’in kızı, Selçuk Sultan’ın kızından torunu olan Fatma Sultan ile evlenmiştir. Çeşitli saray ağalıklarında bulunduktan sonra, Erzurum (3 defa) Karaman, Bağdat, Sivas ve Anadolu Beylerbeyliklerinde görev yapmıştır. Ali Paşa Erzurum Beylerbeyi iken 10 Safer 980 (2 Haziran 1572) tarihinde hastalanarak vefat etmiştir. Temerrüd Ali Paşa, Erzurum Beylerbeyi olduğu sırada Sivas Defterdarı oğlu Mustafa Bey’in vefat etmesi üzerine Tokat’ta bir türbe ve yanına bir cami yapılmasını istemiştir. Caminin bitmesine yakın Ali Paşa’nın vefat etmesi üzerine ortaya çıkan maddi sorunlar sebebiyle, doğu ve batı tarafındaki duvar kalıntılarından anlaşıldığı üzere son cemaat yerinin dıştan ikinci bir kademe ile kapatılması planlandığı halde bundan vazgeçilmiştir. Ayrıca aynı sebeple avluya dönemin imkanlarına göre daha mütevazi olan ahşap şadırvan yapılmış bu sebeple Tokat XVI. yüzyıldan günümüze orijinal süslemeleri ile ulaşan tek ahşap şadırvana sahip bir yer olmuştur. Kare gövde üzerine sekizgen bir kasnak üzerine oturan 11,50 cm çapındaki kubbesi ikisi kıble duvarına gömülü sekiz adet ayak ile taşınmaktadır. Kıble duvarı dışında taşıyıcı ayakların arası birer eyvan gibi düzenlenerek bu alanlar cami harimine kazandırılmıştır. Yaş Meydan Mahallesi'nde bulunan cami, kuzeydoğusundaki türbe ve doğusundaki hamam ile birlikte bir külliye oluşturmaktadır. Portalinde kitabelik bulunmasına karşılık kitabesi olmayan yapının banisinin Temerrüd Ali Paşa olduğu son araştırmalarla belirlenmiştir. Ali Paşa'nın Erzurum Valiliği yaptığı sırada vefat ettiği ve vefat tarihinden hareketle külliyenin 1572 yılında yaptırıldığı düşünülmektedir. Caminin mimari özellikleri de 16.yy ikinci yarısından önceye tarihlenemeyeceğini göstermektedir. 1939 ve 1943 depremlerinde büyük hasar gören caminin onarımı 1953 yılında tamamlanmıştır. Dört yönde duvara gömülü sekiz adet fil payenin sınırlandırdığı kare planlı harim, nişlerle genişletilerek üzeri tromp geçişli, 11,50 cm çapında büyük bir kubbeyle örtülmüştür. Kuzey cephede yedi kubbeyle örtülü son cemaat yeri bulunmaktadır. Kuzey cephede iki renkli mermerden yapılmış taçkapıyla girilen harim, beden duvarlarında sağır kemerler içerisine yerleştirilmiş çift sıra pencereler, kubbe kasnağı ve kubbe eteğine açılmış pencerelerle aydınlatılmaktadır. Harim içinde güney duvarının ortasında bir mihrap ve yanında minber yer alır. Kuzeybatı köşedeki kare kaideli, çokgen gövdeli, tek şerefeli minare oldukça yüksektir. Avluda ise sekiz ahşap destek üzerinde taşınan piramidal külahla örtülü şadırvan bulunmaktadır. Cami beden duvarları ve minare tümüyle kesme taştan inşa edilmiş, örtü sisteminde tuğla malzemeye yer verilmiştir. Taçkapı, mihrap, minber ve son cemaat yeri sütunlarında mermer kullanılmıştır. Mihrap ve minber sade tutulmasına karşılık, iki renkli mermerden yapılmış taçkapı anıtsal görünüşlüdür. Kasnak ve kubbe yüzeylerine kalemişi tekniğinde bitkisel bezemeler yapılmıştır (Gabriel,1934; Uysal,1987; Seçgin,1997). Ali Paşa Türbesi Ali Paşa Camiinin kuzeydoğusunda yer alan türbe kare planlı, tromp geçişli kubbeyle örtülü bir yapıdır. Sekizgen kasnak üzerine oturan kubbe dıştan kurşun kaplıdır. Batı cephesinde baldaken tarzında bir sundurma bulunmaktadır. Kuzey, güney ve doğu cephelerde birer penceresi bulunan türbeye batı cephedeki kapıyla girilmektedir. Türbe içinde yüksek bir platform üzerinde, Ali Paşa, eşi ve oğluna ait üç adet sanduka yer almaktadır. Düzgün kesme taştan inşa edilmiş türbenin sundurma kemerlerinde tuğla kullanılmıştır. #alipaşacamiitokat #tokattagezilecekyerler #tokat